Rreth 300'000 njerëz me origjinë shqiptare jetojnë në Zvicër – afërsisht 3,5 për qind e popullsisë. Pas anglishtes dhe portugishtes, shqipja është gjuha jokombëtare më e folur e tretë e vendit, dhe shumica e familjeve e kanë rrënjën në Kosovë e në Maqedoninë e Veriut. Këtu gjen shifrat më të fundit të BFS-së sipas kantonit, historinë e migrimit dhe komunitetin e sotëm.
Në pranverën e vitit 1980, Rahim Shehu zbriti nga treni për të punuar një sezon në një kantier zviceran e pastaj për t’u kthyer në shtëpi. Nuk u largua kurrë. Në një portret, Neue Zürcher Zeitung gjurmoi rrugën e tij — nga punëtori i çmuar, te ai që e pështynin në rrugë si «Scheiss-Ausländer», deri te njeriu që sot zotëron shtëpinë e vet në kantonin e Zürich-ut. Është një histori, por forma e saj — i nevojshëm, pastaj i urryer, pastaj në heshtje i mbërritur — është forma e një komuniteti të tërë. Shifrat më poshtë ndjekin të njëjtin hark.
Sa shqiptarë jetojnë në Zvicër?
Sipas vlerësimeve të qeverisë federale, në Zvicër jetojnë rreth 300'000 shqiptare e shqiptarë – përfshirë të natyralizuarit dhe brezin e dytë (secondos). Zyra Federale e Statistikave numëroi në fund të vitit 2024 gjithashtu 190'764 shtetas nga Kosova, Maqedonia e Veriut dhe Shqipëria. Kështu, komuniteti shqiptar është ndër grupet më të mëdha të popullsisë me histori migrimi në Zvicër.
Për më shumë rreth kësaj teme, lexoni Shqiptarët në Zürich: shifra dhe fakte 2026 dhe Dasmat shqiptare — gjithçka që duhet të dini.
| Shtetësia | Persona në Zvicër (31.12.2024) |
|---|---|
| Kosova | 116'425 |
| Maqedonia e Veriut | 70'469 |
| Shqipëria | 3'870 |
| Gjithsej këto tri shtete | 190'764 |
Burimi: BFS STATPOP, popullsia banuese e përhershme sipas shtetësisë.
Pse nuk ekziston një «shifër zyrtare e shqiptarëve»
Zvicra në statistikat e saj regjistron shtetësinë, jo përkatësinë etnike. Kush e ka pasaportën zvicerane, numërohet si zviceran ose zvicerane – dhe kështu zhduket nga statistika e të huajve, edhe pse rrënjët shqiptare mbeten. Nga ana tjetër, shqiptarët etnikë nga Maqedonia e Veriut numërohen si maqedonas të Veriut.
Prandaj vlera më e mirë e përafërt është gjuha. Në Anketën Strukturore 2024 të Entit Federal të Statistikës, 223'194 persona mbi 15 vjeç e deklaruan shqipen si gjuhë kryesore – 3,0 për qind – dhe 256'641 thanë se e flasin rregullisht në shtëpi. Të dyja shifrat i lënë jashtë fëmijët nën 15 vjeç, të cilët nuk anketohen fare, prandaj vlerësimet për popullsinë e gjerë shqipfolëse shkojnë mbi 300'000. Që në vitin 2010, studimi i diasporës i Sekretariatit Shtetëror për Migracion e vlerësonte vetëm komunitetin kosovar në 150'000 deri 170'000 persona.
A janë kosovarët shqiptarë?
Shumica dërrmuese e kosovarëve janë shqiptarë etnikë – prandaj kosovarët në Zvicër janë pothuajse gjithmonë edhe shqiptarë. E kundërta nuk vlen: diaspora shqiptare e Zvicrës vjen nga tri vende. Grupi më i madh është ai me rrënjë në Kosovë, i ndjekur nga shqiptarët nga Maqedonia e Veriut; familjet nga vetë Shqipëria përbëjnë grupin më të vogël.
Të përbashkëta për të gjithë janë gjuha, kultura dhe shpesh një histori migrimi e ngjashme. Kush do ta kuptojë komunitetin, nuk duhet të shohë vetëm pasaportën, por gjuhën dhe rajonin e origjinës.
Ku jetojnë më shumë shqiptarë në Zvicër?
Popullsinë më të madhe shqipfolëse e ka kantoni i Cyrihut, me rreth 48'500 persona. Por përqindjen më të lartë të popullsisë e arrin Argau: atje 4,9 për qind e njerëzve mbi 15 vjeç e deklarojnë shqipen si gjuhë kryesore – rekord zviceran. Sipas përqindjes, pas tij vijnë Glarusi dhe Sankt Galeni me rreth 4,6 për qind secili, pastaj Turgau dhe Solothurn – ndonëse në një kanton kaq të vogël sa Glarusi marzhi i gabimit i anketës është shumë i gjerë. Sipas numrit të folësve renditja është tjetër: pas Cyrihut vijnë Argau, Sankt Galeni, Berna dhe Vaud.
| Kantoni | Shqipfolës (mbi 15 vjeç) | Përqindja 15+ |
|---|---|---|
| Cyrih | 48'457 | 3,6 % |
| Argau | 29'727 | 4,9 % |
| Sankt Galen | 20'745 | 4,6 % |
| Bernë | 19'459 | 2,2 % |
| Vaud | 15'896 | 2,3 % |
| Lucernë | 13'467 | 3,7 % |
| Turgau | 10'624 | 4,3 % |
| Solothurn | 10'283 | 4,2 % |
| Gjenevë | 9'842 | 2,4 % |
| Friburg | 7'640 | 2,7 % |
| Zvicra gjithsej | 223'194 | 3,0 % |
Janë paraqitur dhjetë kantonet me më shumë shqipfolës – shpërndarjen e plotë në të gjitha kantonet e sheh në hartë. Burimi: BFS Anketa Strukturore 2024 (tabela T 01.08.01.02, botuar në mars 2026). Numërohen personat mbi 15 vjeç në ekonomi private familjare; për person janë të mundura deri në tri gjuhë kryesore, fëmijët nën 15 vjeç mungojnë – prandaj numri i vërtetë i shqipfolësve është dukshëm më i lartë.
Një detaj i habit shumëkënd: te shtetasit kosovarë, Argau me 19'185 persona i prin madje Cyrihut me 18'114. Dhe në nivel komune, vendet më të vogla kryesojnë renditjen – në Egerkingen (SO) (9,3 %), Reinach (AG) (9,2 %) dhe Spreitenbach (AG) kosovarët përbëjnë përqindjet më të larta të popullsisë në gjithë Zvicrën.
Pse ka kaq shumë shqiptarë në Zvicër?
Migrimi shqiptar drejt Zvicrës kaloi në tri valë të mëdha: migrimi për punë që nga vitet 1960, bashkimi familjar në vitet 1980 dhe 1990 dhe ikja nga Lufta e Kosovës në 1998/99. Së bashku, ato e bënë Zvicrën një nga vendet më të rëndësishme të diasporës shqiptare në botë.
Sezonalët dhe punëtorët e ftuar (vitet 1960 deri 1980)
Shqiptarët e parë erdhën si punëtorë sezonalë dhe punëtorë të ftuar nga Jugosllavia e atëhershme. Që nga viti 1964, Shoqata e Fermerëve Zviceranë rekrutoi me qëllim krah pune jugosllav – shqiptarët e Kosovës ishin të përfaqësuar në mënyrë joproporcionale. Nga rreth viti 1970, kontingjente të mëdha sezonalësh punonin në ndërtimtari. Deri në vitet 1980, komuniteti përbëhej pothuajse tërësisht nga burra, që i linin familjet në atdhe dhe dërgonin para në shtëpi.
Bashkimi familjar (vitet 1980 dhe 1990)
Kur situata në Kosovë nën qeverinë jugosllave u rëndua, shumë punëtorë i sollën familjet me vete. Nga punëtorë sezonalë u bënë banorë të vendosur, nga një migrim për punë u bë një emigrim familjesh – themeli i brezit të dytë e të tretë të sotëm.
Lufta e Kosovës 1998/99
Lufta në Kosovë shtyu mbi 50'000 njerëz drejt Zvicrës – në raport me popullsinë, pothuajse asnjë vend nuk priti më shumë të ikur. Shumë mbetën pas mbarimit të luftës, sepse familjet e tyre ishin prej kohësh të rrënjosura këtu. Kjo valë ikjeje e shënon komunitetin deri sot: një pjesë e madhe e popullsisë shqiptare të Zvicrës e ka rrënjën në Kosovë.
Njohja e Kosovës dhe natyralizimi (që nga 2008)
Zvicra ishte në vitin 2005 vendi i parë që kërkoi në OKB një diskutim mbi pavarësinë e Kosovës, dhe e njohu shtetin e ri më 27 shkurt 2008 si një nga shtetet e para të Evropës – një ditë para Austrisë. Ministrja e Jashtme Micheline Calmy-Rey e përmendi shprehimisht komunitetin e madh kosovar në Zvicër si argument dhe sot është qytetare nderi e Kosovës. Rrënjosja duket edhe në statistikën e natyralizimit: në vitin 2025, 2'106 kosovarë e morën pasaportën zvicerane – vendi i katërt ndër të gjitha kombësitë.
Cilën gjuhë flasin shqiptarët në Zvicër?
Diaspora vjen në shumicë nga Kosova dhe Maqedonia e Veriut, prandaj flet kryesisht dialekte gege – ndërsa shqipja standarde bazohet në toskërishten jugore. Shqipja është një nga gjuhët jokombëtare më të folura të vendit: në vitin 2024, 223'194 persona mbi 15 vjeç e deklaruan atë si gjuhë kryesore dhe 256'641 e flasin rregullisht në shtëpi – pas anglishtes dhe portugishtes, dhe përpara spanjishtes e turqishtes.
«Shumë prindër nuk e shohin si të rëndësishme ruajtjen dhe njohjen e gjuhës amtare.»
Basil Schader, albanolog, dikër në Universitetin Pedagogjik të Zürich-ut, për 20 Minuten
Njëkohësisht, ekspertët vërejnë një humbje graduale të gjuhës: sipas SRF-së, një zëvendësim i plotë i gjuhës ndodh zakonisht përgjatë tri deri katër brezash – brezi i parë e flet shqipen më mirë se gjermanishten, i treti shpesh vetëm në mënyrë fare të cekët. Që nga brezi i dytë, shumë me origjinë shqiptare flasin edhe mes tyre gjermanishten zvicerane.
Kundër kësaj punon Shkolla Shqipe: shoqata e mësuesve dhe prindërve LAPSH «Naim Frashëri» organizon mësim vullnetar të shqipes në 18 kantone, me 152 klasa dhe mbi 1'800 nxënëse e nxënës (të dhëna 2024). Kjo është megjithatë vetëm një pjesë e vogël e të gjithë fëmijëve shqipfolës – kurset zhvillohen jashtë orarit shkollor dhe zakonisht janë me pagesë.
Çfarë feje kanë shqiptarët në Zvicër?
Shqiptarët në Zvicër janë në shumicë myslimanë sunitë; përveç tyre ka bektashinj si dhe mbi 20'000 të krishterë, sidomos ortodoksë e katolikë shqiptarë. Bashkësia qendrore islame shqiptare DAIGS përfaqëson rreth 50 xhami në gjithë vendin. Përqindje zyrtare nuk ekzistojnë, sepse BFS-ja nuk e paraqet përkatësinë fetare veçmas për shqiptarët.
«Ka ‘xhami kosovare’, ku kryesia përbëhet kryesisht nga kosovarë, dhe ‘xhami maqedonase-shqiptare’.»
Arlinda Amiti, studiuese e komunitetit musliman shqiptar në Zvicër (Qendra Zvicerane për Islamin dhe Shoqërinë, Universiteti i Friburgut)
Tipike shqiptare është qasja pragmatike ndaj fesë. Poeti Pashko Vasa shkroi që në shekullin e 19-të: «Feja e shqiptarit është shqiptaria» – një thirrje për t'i lënë ndryshimet fetare pas gjuhës e kulturës së përbashkët. Shqiptarë myslimanë, katolikë e ortodoksë festojnë në Zvicër deri sot bashkë në të njëjtat festa.
Sa mirë janë integruar shqiptarët në Zvicër?
Pak grupe emigrantësh kanë përjetuar një ndryshim kaq të dukshëm imazhi. Në vitet 1990 e 2000 mbizotëronin paragjykimet: anketat i rendisnin atëherë shqiptarët ndër grupet më pak të dëshiruara të emigrantëve, dhe në përditshmëri shumë tregonin për diskriminim gjatë kërkimit të punës e të banesës – përvoja që e shënojnë brezin e dytë deri sot.
Realiteti i sotëm duket ndryshe. Sipas Blick, vetëm në Zvicrën gjermanishtfolëse mbi 6'000 firma janë në duart e sipërmarrësve me origjinë shqiptare – nga ndërtimtaria te gastronomia e deri te kujdesi shëndetësor. Shoqata ekonomike Swissalbs ndërlidh rreth 650 anëtarë dhe shpall çdo vit ndërmarrjet më të mira të komunitetit. Numri i studentëve kosovarë në universitetet zvicerane u shtatëfishua mes viteve 2008 dhe 2017, nga 67 në rreth 460. Dhe që nga viti 2023, shqiptarë e shqiptare ulen në parlamentin federal në Bernë dhe në qeveri kantonale – për këtë menjëherë më poshtë.
Shqiptarë të famshëm në Zvicër
Pak gjëra e tregojnë ngritjen e komunitetit aq qartë sa emrat e tij më të njohur – nga kapiteni i kombëtares te Eurovizioni e deri në Këshillin Kombëtar.
Kapiten i Zvicërs · 100+ ndeshje
Sulmues i Zvicërs · 3 Botërore
Mesfushor i Zvicërs · 83 ndeshje
Sulmues i Zvicërs · 76 ndeshje
Eurovision 2021 · vendi 3 për Zvicërn
Këngëtare xhazi · ECM Records
Shqiptari i parë zviceran në Parlament
E para e lindur në Kosovë në një qeveri kantonale
Photos via Wikimedia Commons — Xhaka: Chelsea Debs (CC BY-SA 2.0); Shaqiri: Christophe95 (CC BY-SA 3.0); Behrami: R. Niemeyer (CC BY-SA 3.0); Mehmedi: Fanny Schertzer (CC BY 3.0); Gjon's Tears: christophermag.com (CC BY-SA 4.0); Elina Duni: Rromir Imami (CC BY-SA 4.0); Ylfete Fanaj (CC BY 3.0 CH); Islam Alijaj: Swiss Parliamentary Services.
Futboll
- Granit Xhaka – i lindur në Bazel, familja nga Podujeva (Kosovë); kapiten dhe lojtari me më shumë paraqitje për kombëtaren e Zvicrës, kampion i Gjermanisë me Leverkusen. I vëllai, Taulant, luajti për Shqipërinë – në EURO 2016 vëllezërit u përballën në skuadra kundërshtare, çifti i parë vëllezërish në historinë e Kampionatit Evropian.
- Xherdan Shaqiri – i lindur pranë Gjilanit (Kosovë), i rritur në Augst (BL); fitues i Ligës së Kampionëve, tre tituj në Bundesligë me Bajernin, që nga viti 2024 sërish te FC Basel.
- Ardon Jashari – i lindur në Cham (ZG), familja nga Maqedonia e Veriut; mesfushor i AC Milanit dhe i kombëtares, dikur kapiteni më i ri në historinë e FC Luzern.
- Valon Behrami – nga Mitrovica (Kosovë); 83 ndeshje ndërkombëtare dhe zvicerani i parë në katër Kampionate Botërore radhazi.
- Blerim Džemaili dhe Admir Mehmedi – të dy me rrënjë në Maqedoninë e Veriut, së bashku mbi 130 ndeshje ndërkombëtare për Zvicrën.
Muzikë dhe kulturë
- Gjon's Tears – babai nga Kosova, nëna nga Tirana; në Eurovision Song Contest 2021 zuri vendin e tretë me «Tout l'univers», atëherë rezultati më i mirë zviceran që nga viti 1993.
- Loredana – e lindur në Lucernë, familja nga Ferizaj (Kosovë); një nga reperet gjermanishtfolëse me më shumë dëgjime në rrjet.
- Elina Duni – këngëtare xhazi nga Tirana, e shkolluar në Bernë; artiste e ECM-së dhe fituese e Swiss Jazz Award 2025.
- Patrick Nuo – këngëtar pop nga Lucerna me baba kosovar-shqiptar, u afirmua në vitin 2003 me «5 Days».
Politikë dhe ekonomi
- Islam Alijaj (SP, Cyrih) – në vitin 2023 u zgjodh me 95'054 vota si këshilltari i parë kombëtar me rrënjë shqiptare; aktivisti për të drejtat e personave me aftësi të kufizuara erdhi një vjeç nga Kosova në Zvicër.
- Ylfete Fanaj (SP, Lucernë) – që nga viti 2023 këshilltarja e parë qeveritare e Zvicrës me rrënjë kosovare; ajo drejton Departamentin e Drejtësisë dhe të Sigurisë të Lucernës.
- Arbër Bullakaj (SP, Sankt Galen) – në prill 2026 hyri në Këshillin Kombëtar si parlamentari i dytë me rrënjë shqiptare.
- Përparim Avdili (FDP, Cyrih) – kryetar i FDP-së së qytetit të Cyrihut si dhe bashkëthemelues e kryetar i Swissalbs.
- Liridona Makica – themeloi në vitin 2021 Spitex Dona, sot me rreth 50 punonjës, dhe fitoi në vitin 2024 si gruaja e parë çmimin e sipërmarrjes të Swissalbs.
Komuniteti shqiptar në Zvicër sot
Komuniteti i sotëm është shumë mirë i organizuar. Alba Festival në Cyrih është festivali më i madh i muzikës shqiptare jashtë hapësirës shqipfolëse dhe së fundmi tërhoqi rreth 25'000 vizitorë. Platforma albinfo.ch raporton që nga viti 2009 në tri gjuhë për diasporën, që nga maji i vitit 2011 një organizatë ombrellë me seli në Bernë përfaqëson interesat e shqiptarëve, dhe Swissalbs ndërlidh ekonominë. Të kësaj i shtohen klube të panumërta futbolli, grupe vallëzimi, shoqata prindërish dhe Shkolla Shqipe.
«I jetoj të dyja botët. Në Zvicër jetoj si kosovar, e në Kosovë si zviceran.»
Bujar Nrecaj, arkitekt i rritur në Zvicër, për SRF
Edhe në rrafshin dixhital komuniteti po bashkohet – dhe këtu dua.com ndërton një urë të dyfishtë. Nga njëra anë, aplikacioni më i madh i takimeve dhe i komunitetit për shqiptarët i lidh njerëzit brenda Zvicrës me njëri-tjetrin: kush jeton në Cyrih, në Argau, në Sankt Galen ose në Gjenevë, gjen këtu shqiptarë të tjerë afër, në vend që të shpresojë t'i takojë rastësisht në ndonjë festë. Nga ana tjetër, dua.com e mban të hapur lidhjen me diasporën mbarëbotërore dhe kthimin drejt atdheut. Mbi një milion përdorues të verifikuar janë tashmë pjesë e saj. Se si origjina dhe kultura e formësojnë njohjen, e lexon te Si janë shqiptarët në një lidhje? dhe Gratë shqiptare: bukuria, forca dhe tradita.
«Më parë Kosova ishte për mua një vend i huaj. Shkonim atje për pushimet e verës dhe vizitonim të afërmit.»
Valon Asani, i rritur mes dy botëve dhe më vonë themelues i dua.com, për SRF
Historia shqiptare e Zvicrës kështu prej kohësh nuk është më thjesht një histori migrimi. Është historia e një komuniteti që ndihet si në shtëpi në dy kultura – dhe që e bashkëformëson Zvicrën në sport, ekonomi, kulturë e politikë.
Pyetje të shpeshta për shqiptarët në Zvicër
Kur erdhën shqiptarët e parë në Zvicër?
Shqiptarët e parë erdhën në Zvicër në vitet 1960 si punëtorë sezonalë dhe punëtorë të ftuar, që nga viti 1964 edhe përmes rekrutimit të krahut të punës jugosllav nga Shoqata e Fermerëve Zviceranë. Deri në vitet 1980 ishin pothuajse tërësisht burra, që punonin në ndërtimtari dhe në bujqësi.
Sa kosovarë jetojnë në Zvicër?
Në fund të vitit 2024 jetonin në Zvicër 116'425 persona me shtetësi kosovare (BFS). Të kësaj i shtohen dhjetëra mijëra të natyralizuar: që në vitin 2010, studimi i diasporës i SEM-it e vlerësonte komunitetin kosovar në 150'000 deri 170'000 persona. Kështu, Zvicra është një nga vendet më të rëndësishme të diasporës kosovare në botë.
A është shqipja gjuha jokombëtare më e folur e dytë e Zvicrës?
Shpesh thuhet ashtu, por shifrat federale e rendisin në vendin e tretë. Në Anketën Strukturore 2024 të Entit Federal të Statistikës, 223'194 persona mbi 15 vjeç e deklaruan shqipen si gjuhë kryesore – pas anglishtes (552'364) dhe portugishtes (263'641). Duke numëruar të gjithë ata që e flasin rregullisht në shtëpi, shqipja arrin 256'641. Meqë fëmijët nën 15 vjeç nuk anketohen, numri real i shqipfolësve në Zvicër është më i lartë – vlerësimet e vendosin mbi 300'000.
Në cilin kanton jetojnë më shumë shqiptarë?
Në shifra absolute prin kantoni i Cyrihut me rreth 48'500 shqipfolës. Përqindjen më të lartë të popullsisë e ka Argau me 4,9 për qind; Glarusi dhe Sankt Galeni vijnë pas me rreth 4,6 për qind secili – tepër afër për t'u ndarë, duke pasur parasysh marzhin e gabimit të anketës. Te shtetasit kosovarë, Argau me 19'185 persona i prin madje Cyrihut.
Sa firma shqiptare ka në Zvicër?
Sipas vlerësimeve, vetëm në Zvicrën gjermanishtfolëse mbi 6'000 firma janë në duart e sipërmarrësve me origjinë shqiptare. Shoqata ekonomike Swissalbs ndërlidh rreth 650 anëtarë dhe me çmimin e saj të sipërmarrjes shpërblen çdo vit më të suksesshmit prej tyre.
Cilët zviceranë të famshëm kanë rrënjë shqiptare?
Ndër më të njohurit janë futbollistët Granit Xhaka, Xherdan Shaqiri dhe Ardon Jashari, reperja Loredana, ylli i Eurovizionit Gjon's Tears, këshilltari kombëtar Islam Alijaj dhe këshilltarja qeveritare Ylfete Fanaj. Të gjithë ata përfaqësojnë një brez që e bashkëformëson Zvicrën në sport, kulturë, politikë dhe ekonomi.
Çfarë është Alba Festival në Cyrih?
Alba Festival është festivali më i madh i muzikës shqiptare jashtë hapësirës shqipfolëse. Zhvillohet që nga viti 2019 në Cyrih dhe së fundmi tërhoqi rreth 25'000 vizitorë. Festivali konsiderohet vendtakimi më i rëndësishëm i komunitetit shqiptar në Zvicër.
Ku mund të njihesh me shqiptarë në Zvicër?
Në përditshmëri përmes shoqatave, ngjarjeve të komunitetit si Alba Festival ose lokaleve shqiptare – dhe drejtpërdrejt përmes dua.com, aplikacioni më i madh i takimeve dhe i komunitetit për shqiptarët në mbarë botën. Atje gjen profile të verifikuara nga e gjithë Zvicra, nga Cyrihu te Argau e deri në Gjenevë.
