Shqiptarët në Zvicër: shifrat, historia dhe komuniteti

  • Eduard Luta
  • 18.07.2026
  • Përditësuar më 16.11.2026
  • Tjera
  • 38 min lexim
Një turmë me flamuj shqiptarë në Bundesplatz në Bernë më 17 shkurt 2008, ditën kur Kosova shpalli pavarësinë

Përmbajtja

  1. Sa shqiptarë jetojnë në Zvicër?
  2. A janë kosovarët shqiptarë?
  3. Ku jetojnë më shumë shqiptarë në Zvicër?
  4. Pse ka kaq shumë shqiptarë në Zvicër?
  5. Sa shqiptarë janë bërë zviceranë?
  6. Cilën gjuhë flasin shqiptarët në Zvicër?
  7. Çfarë feje kanë shqiptarët në Zvicër?
  8. Sa mirë janë integruar shqiptarët në Zvicër?
  9. Mes dy vendeve: verat, paratë dhe një votë
  10. Shqiptarë të famshëm në Zvicër
  11. Si e gjejnë njëri-tjetrin shqiptarët në Zvicër
  12. Komuniteti shqiptar në Zvicër sot
  13. Drejtori: nga të nisesh
  14. Si u hartuan këto shifra
  15. Pyetje të shpeshta për shqiptarët në Zvicër

Rreth 300'000 njerëz me origjinë shqiptare jetojnë në Zvicër – afërsisht 3,3 për qind e popullsisë. Pas anglishtes dhe portugishtes, shqipja është gjuha jokombëtare më e folur e tretë e vendit, dhe shumica e familjeve e kanë rrënjën në Kosovë e në Maqedoninë e Veriut. Këtu gjen shifrat më të fundit të BFS-së sipas kantonit, historinë e migrimit dhe komunitetin e sotëm.

Në pranverën e vitit 1980, Rahim Shehu zbriti nga treni për të punuar një sezon në një kantier zviceran e pastaj për t’u kthyer në shtëpi. Nuk u largua kurrë. Në një portret, Neue Zürcher Zeitung gjurmoi rrugën e tij — nga punëtori i çmuar, te ai që e pështynin në rrugë si «Scheiss-Ausländer», deri te njeriu që sot zotëron shtëpinë e vet në kantonin e Zürich-ut. Është një histori, por forma e saj — i nevojshëm, pastaj i urryer, pastaj në heshtje i mbërritur — është forma e një komuniteti të tërë. Shifrat më poshtë ndjekin të njëjtin hark.

Sa shqiptarë jetojnë në Zvicër?

Sipas një vlerësimi të zakonshëm, në Zvicër jetojnë rreth 300'000 shqiptare e shqiptarë – përfshirë të natyralizuarit dhe brezin e dytë (secondos). Zyra Federale e Statistikave numëroi në fund të vitit 2025 gjithashtu 191'409 shtetas nga Kosova, Maqedonia e Veriut dhe Shqipëria. Kështu, komuniteti shqiptar është ndër grupet më të mëdha të popullsisë me histori migrimi në Zvicër.

Për më shumë rreth kësaj teme, lexoni Shqiptarët në Kosovë: sa janë, prej kur dhe pse largohen dhe Shqiptarët në Bernë: Komuniteti përtej shifrave.

ShtetësiaPersona në Zvicër (31.12.2025)
Kosova116'865
Maqedonia e Veriut70'437
Shqipëria4'107
Gjithsej këto tri shtete191'409

Burimi: BFS STATPOP, popullsia banuese e përhershme sipas shtetësisë.

Grafik me shtylla i katër mënyrave për të numëruar shqiptarët në Zvicër: 191'409 kanë pasaportë të Kosovës, të Maqedonisë së Veriut ose të Shqipërisë; 223'194 e emërtojnë shqipen gjuhë kryesore; 256'641 e flasin në shtëpi; rreth 300'000 është vlerësimi për të gjithë ata me origjinë shqiptare
Zvicra mat pasaportat dhe gjuhët, jo origjinën. Burimet: Zyra Federale e Statistikave, STATPOP 2025 dhe Anketa Strukturore 2024.Zmadho grafikun

Pse nuk ekziston një «shifër zyrtare e shqiptarëve»

Zvicra në statistikat e saj regjistron shtetësinë, jo përkatësinë etnike. Kush e ka pasaportën zvicerane, numërohet si zviceran ose zvicerane – dhe kështu zhduket nga statistika e të huajve, edhe pse rrënjët shqiptare mbeten. Nga ana tjetër, shqiptarët etnikë nga Maqedonia e Veriut numërohen si maqedonas të Veriut.

Prandaj vlera më e mirë e përafërt është gjuha. Në Anketën Strukturore 2024 të Entit Federal të Statistikës, 223'194 persona mbi 15 vjeç e deklaruan shqipen si gjuhë kryesore – 3,0 për qind – dhe 256'641 thanë se e flasin rregullisht në shtëpi. Të dyja shifrat i lënë jashtë fëmijët nën 15 vjeç, të cilët nuk anketohen fare, prandaj vlerësimet për popullsinë e gjerë shqipfolëse shkojnë mbi 300'000. Që në vitin 2010, studimi i diasporës i Sekretariatit Shtetëror për Migracion e vlerësonte vetëm komunitetin kosovar në 150'000 deri 170'000 persona.

Çfarë tregojnë për herë të parë shifrat e vitit 2025

Pasaportat janë vetëm gjysma e asaj që di regjistri i popullsisë. Ai regjistron edhe vendin e lindjes së çdo banori – dhe deri tani ky regjistrim ishte pak i dobishëm për këtë komunitet. Dhjetëra mijëra banorë më të moshuar ishin regjistruar me një vendlindje «që nuk mund t'u caktohet kufijve të sotëm», sepse shteti i emërtuar në certifikatën e tyre të lindjes nuk ekziston më.

Botimi i vitit 2025 e ndryshoi këtë. Zyra e statistikave ia caktoi rreth 50'000 prej këtyre regjistrimeve shteteve të sotme: kategoria e pacaktueshme u ngushtua nga 65'746 persona në 15'376, dhe numri i banorëve të regjistruar si të lindur në Kosovë u rrit nga 110'102 në 133'851 brenda një viti të vetëm. Ky kërcim është korrigjim në letër, jo valë mbërritjesh – dhe jep përgjigjen e parë realiste për një pyetje që numërimi i pasaportave nuk e arrin.

Nga 133'851 banorët e lindur në Kosovë, 73'076 kanë pasaportë kosovare dhe 46'158 pasaportë zvicerane. Një nga tre personat që kanë ardhur nga Kosova është bërë shtetas dhe ka dalë nga statistikat e të huajve. Edhe 4'702 mbajnë pasaportë italiane dhe 2'618 gjermane, çka sugjeron se disa familje kanë mbërritur në Zvicër përmes një vendi fqinj.

Dy shtylla të segmentuara. Nga 133'851 banorë të lindur në Kosovë, 73'076 kanë pasaportë kosovare, 46'158 zvicerane, 4'702 italiane, 2'618 gjermane dhe 2'482 serbe. Nga 116'865 mbajtës të pasaportës kosovare, 73'076 kanë lindur në Kosovë, 35'675 në Zvicër dhe 8'114 gjetkë
Burimi: Zyra Federale e Statistikave, STATPOP 2025, shtetësia sipas vendit të lindjes.Zmadho grafikun

E njëjta tabelë shpjegon më të voglin nga tri grupet. Vetëm 4'107 banorë kanë pasaportë shqiptare, por 10'220 kanë lindur në Shqipëri – dhe më shumë prej tyre mbajnë pasaportë italiane (2'731) ose greke (2'137) sesa shqiptare (3'409). Leximi më i mundshëm: njerëz që fillimisht e ndërtuan jetën në Itali ose Greqi, atje u bënë shtetas dhe më vonë u zhvendosën në veri falë lëvizjes së lirë të personave ndërmjet Bashkimit Evropian dhe Zvicrës.

Maqedonia e Veriut është më e vështirë për t'u lexuar. Atje kanë lindur 90'263 banorë dhe 23'707 prej tyre janë zviceranë, por regjistri nuk mund të thotë sa janë shqiptarë: edhe maqedonasit, turqit dhe romët e vendit emigruan në Zvicër.

Nëse numërohen të gjithë ata që kanë lindur në një nga tri vendet ose mbajnë një nga pasaportat e tyre, regjistri arrin në 300'002 persona. Që del pikërisht te vlerësimi i njohur prej 300'000 është pjesërisht rastësi. Shuma përfshin jo-shqiptarë nga Maqedonia e Veriut dhe Kosova, dhe e lë krejtësisht jashtë pjesën që rritet më shpejt të komunitetit: fëmijët dhe nipërit e mbesat e lindur në Zvicër me pasaportë zvicerane, që në asnjë tabelë nuk shfaqen ndryshe veçse si zviceranë.

Numri i Kosovës që u dyfishua në letër

Një grackë tjetër fshihet në tabelën e pasaportave. Në fund të vitit 2010 statistikat zvicerane tregonin 63'465 shtetas të Kosovës; pesëmbëdhjetë vjet më vonë, 116'865. Duket sikur komuniteti u dyfishua. Në po ato vite numri i mbajtësve të pasaportës serbe ra nga 113'829 në 55'233.

Të dyja lëvizjet janë kryesisht po të njëjtët njerëz. Kosova shpalli pavarësinë në shkurt 2008, dhe statistikat zvicerane e shfaqin veçmas që nga viti 2010. Ndërsa banorët i ndërruan dokumentet e vjetra me ato të shtetit të ri, regjistri i zhvendosi nga një rresht te tjetri: midis 2010 dhe 2025 u regjistruan 90'188 ndryshime të tilla drejt shtetësisë kosovare. Së bashku, dy zërat shkuan nga 177'294 në 172'098. Komuniteti nuk u dyfishua. Ndryshoi etiketa e tij.

Grafik me vijë nga 2010 deri në 2025: banorët me pasaportë kosovare u rritën nga 63'465 në 116'865, ndërsa ata me pasaportë serbe ranë nga 113'829 në 55'233; të dy së bashku mbetën afër 175'000
Burimi: Zyra Federale e Statistikave, bilanci demografik sipas shtetësisë. Midis 2010 dhe 2025 u regjistruan 90'188 ndryshime shtetësie drejt Kosovës.Zmadho grafikun

A janë kosovarët shqiptarë?

Shumica dërrmuese e kosovarëve janë shqiptarë etnikë – prandaj kosovarët në Zvicër janë pothuajse gjithmonë edhe shqiptarë. E kundërta nuk vlen: diaspora shqiptare e Zvicrës vjen nga tri vende. Grupi më i madh është ai me rrënjë në Kosovë, i ndjekur nga shqiptarët nga Maqedonia e Veriut; familjet nga vetë Shqipëria përbëjnë grupin më të vogël.

Të përbashkëta për të gjithë janë gjuha, kultura dhe shpesh një histori migrimi e ngjashme. Kush do ta kuptojë komunitetin, nuk duhet të shohë vetëm pasaportën, por gjuhën dhe rajonin e origjinës.

Tri vende, tri harta të ndryshme

Kosova është me shumë origjina më e madhe: 116'865 mbajtës pasaportash në fund të vitit 2025, me grupet më të mëdha në Argau (19'315), Cyrih (17'859), Vaud (10'666), Sankt Galen (9'542) dhe Bernë (9'067).

Maqedonia e Veriut vjen pas me 70'437 mbajtës pasaportash, dhe gjeografia e saj është ndryshe. Është një histori e Zvicrës lindore: në Turgau, pasaportat maqedonase e tejkalojnë më shumë se dy me një ato të Kosovës (6'912 ndaj 2'979), dhe në Sankt Galen janë paksa përpara (10'009 ndaj 9'542). Jo çdo mbajtës është shqiptar: pasaporta ndahet me maqedonasit, turqit dhe romët e vendit, dhe asnjë tabelë zvicerane nuk i ndan.

Shqipëria vetë është origjina më e vogël dhe ajo që rritet më shpejt. Mbajtësit e pasaportës së saj janë më shumë se trefishuar, nga 1'308 në vitin 2010 në 4'107 në vitin 2025, dhe atyre u bashkohen banorët e lindur në Shqipëri që mbërrijnë me dokumente italiane ose greke.

Ku jetojnë më shumë shqiptarë në Zvicër?

Popullsinë më të madhe shqipfolëse e ka kantoni i Cyrihut, me rreth 48'500 persona. Por përqindjen më të lartë të popullsisë e arrin Argau: atje 4,9 për qind e njerëzve mbi 15 vjeç e deklarojnë shqipen si gjuhë kryesore – rekord zviceran. Sipas përqindjes, pas tij vijnë Glarusi dhe Sankt Galeni me rreth 4,6 për qind secili, pastaj Turgau dhe Solothurn – ndonëse në një kanton kaq të vogël sa Glarusi marzhi i gabimit i anketës është shumë i gjerë. Sipas numrit të folësve renditja është tjetër: pas Cyrihut vijnë Argau, Sankt Galeni, Berna dhe Vaud.

Hartë e Zvicrës: pjesa e shqipfolësve sipas kantonit 2024 – Argau prin me 4,9 për qind
Pjesa e banorëve mbi 15 vjeç që e emërtojnë shqipen gjuhë kryesore, sipas kantonit. Burimi: Zyra Federale e Statistikave, Anketa Strukturore 2024. Gjeometria © swisstopo.Zmadho grafikun
KantoniShqipfolës (mbi 15 vjeç)Përqindja 15+
Cyrih48'4573,6 %
Argau29'7274,9 %
Sankt Galen20'7454,6 %
Bernë19'4592,2 %
Vaud15'8962,3 %
Lucernë13'4673,7 %
Turgau10'6244,3 %
Solothurn10'2834,2 %
Gjenevë9'8422,4 %
Friburg7'6402,7 %
Zvicra gjithsej223'1943,0 %

Janë paraqitur dhjetë kantonet me më shumë shqipfolës – shpërndarjen e plotë në të gjitha kantonet e sheh në hartë. Burimi: BFS Anketa Strukturore 2024 (tabela T 01.08.01.02, botuar në mars 2026). Numërohen personat mbi 15 vjeç në ekonomi private familjare; për person janë të mundura deri në tri gjuhë kryesore, fëmijët nën 15 vjeç mungojnë – prandaj numri i vërtetë i shqipfolësve është dukshëm më i lartë.

Një detaj i habit shumëkënd: te shtetasit kosovarë, Argau me 19'315 persona i prin madje Cyrihut me 17'859. Dhe në nivel komune, vendet më të vogla kryesojnë renditjen – në Egerkingen (SO) (8,9 %) dhe Reinach (AG) (8,7 %) kosovarët përbëjnë përqindjet më të larta të popullsisë në çdo komunë zvicerane me të paktën 3'000 banorë.

Një histori e qyteteve të vogla

Të matura sipas pasaportave, vendet më shqiptare të Zvicrës nuk janë qytetet e mëdha. Në Spreitenbach (AG), 1'663 nga 13'377 banorë kanë pasaportë të Kosovës, të Maqedonisë së Veriut ose të Shqipërisë – 12,4 për qind, ose një nga tetë. Pasojnë Birr (AG) (12,2 %), Reinach (AG) (11,9 %), Dulliken (SO) (11,2 %), Rickenbach (TG) (10,9 %) dhe Egerkingen (SO) (10,1 %). Qytetet më të mëdha të vendit janë në skajin tjetër të shkallës: 0,8 për qind në qytetin e Cyrihut, 1,4 për qind në Gjenevë, 1,6 për qind në Bernë.

Grafik me shtylla i dymbëdhjetë komunave me pjesën më të lartë të banorëve me pasaportë të Kosovës, të Maqedonisë së Veriut ose të Shqipërisë, me Spreitenbach në krye me 12,4 për qind, Birr me 12,2 dhe Reinach (AG) me 11,9, krahasuar me 0,8 për qind në Cyrih, 1,4 në Gjenevë, 2,2 në Bazel, 2,0 në Lozanë dhe 1,6 në Bernë
Burimi: Zyra Federale e Statistikave, STATPOP, 31 dhjetor 2025. Komuna me të paktën 3'000 banorë. Banorët e natyralizuar nuk përfshihen.Zmadho grafikun

Të lexuar krahas një harte të industrisë zvicerane, modeli sugjeron qytete punëtore: lugina e Limmatit në perëndim të Cyrihut, luginat e Argaut, nyjet e autostradave dhe të hekurudhave rreth Oltenit, lindja industriale – vende me firma ndërtimi, fabrika dhe depo logjistike.

Sipas numrave absolutë, renditja ndryshon përsëri. Bazeli ka më shumë mbajtës të tri pasaportave (4'006), pasuar nga Winterthur (3'554), Cyrihu (3'389), Lozana (2'972), Gjeneva (2'938), Sankt Galeni (2'930), Emmen (2'281), Berna (2'173) dhe Wil (SG) (2'144). Të gjitha këto shifra numërojnë vetëm pasaporta; familjet e natyralizuara mungojnë në secilën prej tyre.

Kosova në perëndim e në qendër, Maqedonia e Veriut në lindje

Nëse pasaportat ndahen sipas vendit, Zvicra ndahet në dysh. Në Zvicrën frëngjishtfolëse dominojnë pasaportat kosovare: Gjeneva numëron 7'844 kundrejt 974 maqedonase, Vaud 10'666 kundrejt 4'030. Argau, Lucerna dhe Solothurn anojnë në të njëjtën drejtim. Në lindje të Winterthurit ekuilibri anon: Turgau, Sankt Galeni dhe Schaffhausen numërojnë të gjitha më shumë pasaporta maqedonase se kosovare.

Grafik me shtylla të çiftuara i mbajtësve të pasaportave të Kosovës dhe të Maqedonisë së Veriut në dymbëdhjetë kantonet me më shumë mbajtës. Argau ka 19'315 pasaporta kosovare kundrejt 8'558 maqedonase dhe Gjeneva 7'844 kundrejt 974, ndërsa Sankt Galen me 10'009 dhe Turgau me 6'912 kanë më shumë pasaporta maqedonase se kosovare
Burimi: Zyra Federale e Statistikave, STATPOP, 31 dhjetor 2025. Pasaportat e Maqedonisë së Veriut i mbajnë edhe jo-shqiptarë.Zmadho grafikun

Qytet pas qyteti

Katër qytete kanë udhëzuesit e tyre, secili i ndërtuar nga regjistra vendorë, shkolla, shoqata dhe fotografi.

Shqiptarët në Cyrih – udhëzues i qytetit
Shqiptarët në Cyrih
Kantoni me më shumë shqipfolës – 48'457 – dhe vendi i Alba Festival.
Shqiptarët në Bazel – udhëzues i qytetit
Shqiptarët në Bazel
Qyteti me më shumë mbajtës të tri pasaportave dhe qyteti i lindjes i Granit e Taulant Xhakës.
Shqiptarët në Bernë – udhëzues i qytetit
Shqiptarët në Bernë
Qyteti federal, me Kino Kosova, FC Prishtina Bern dhe sheshin ku u festua pavarësia në vitin 2008.
Shqiptarët në Gjenevë – udhëzues i qytetit
Shqiptarët në Gjenevë
Frëngjishtfolës dhe në shumicën dërrmuese kosovar, me një shoqatë shkollore shqiptare aktive që nga viti 1991.

Pse ka kaq shumë shqiptarë në Zvicër?

Migrimi shqiptar drejt Zvicrës kaloi në tri valë të mëdha: migrimi për punë që nga vitet 1960, bashkimi familjar në vitet 1980 dhe 1990 dhe ikja nga Lufta e Kosovës në 1998/99. Së bashku, ato e bënë Zvicrën një nga vendet më të rëndësishme të diasporës shqiptare në botë.

Grafik me shtylla i njerëzve me origjinë shqiptare për 100 banorë: Greqia 3,6, Zvicra 3,3, Italia 1,5, Gjermania 1,2, Austria 1,1, Suedia 0,6 dhe Mbretëria e Bashkuar 0,2
Vlerësime nga udhëzuesit e vendeve të dua.com; për Greqinë shfaqen vetëm shtetasit shqiptarë në regjistrimin e vitit 2021. Metodat ndryshojnë sipas vendit, ndaj shtyllat lexohen si rend madhësie.Zmadho grafikun

Krahasimi tregon pse pyetja në titull bëhet kaq shpesh. Nga vendet e krahasuara, vetëm Greqia, që ka kufi me Shqipërinë, ka pjesë më të madhe. Midis vendeve ku shqiptarët mbërritën duke e lënë rajonin, asnjë nuk i afrohet Zvicrës – as Gjermania, ku komuniteti është më shumë se tri herë më i madh në numra absolutë. Arsyet janë një leje, një krizë politike, një ndryshim politike dhe një luftë, me këtë radhë.

  1. Mesi i viteve 1960: sezonet e paraFermat dhe firmat e ndërtimit zvicerane fillojnë të marrin punëtorë nga Kosova me leje sezonale; më pak se 1'000 vijnë në vitin 1965.
  2. 1976: një rrugë për të mbeturE drejta për ta kthyer lejen sezonale në leje vjetore pas disa sezonesh, që italianët e kishin nga viti 1964, u zgjerohet kombësive të tjera – dhe bashkë me të e drejta për ta sjellë familjen.
  3. 1981: protestë dhe mërgimPas protestave të pranverës në Kosovë, Zvicra bëhet qendër e jetës politike të shqiptarëve të Kosovës jashtë vendit.
  4. 1991–92: dera mbylletPolitika e «tri rrathëve» e Bernës i jep fund rekrutimit të punëtorëve nga rajoni. Mbeten bashkimi familjar dhe azili.
  5. 1998–99: luftaZvicra pranon rreth 52'000 njerëz nga Kosova; shumica kthehen brenda dy viteve.
  6. 2003: kulmi në letërPasaportat nën të cilat numërohen shqiptarët arrijnë numrin më të lartë, 262'261. Në shumicën e viteve që nga ajo kohë, më shumë mbajtës janë bërë zviceranë sesa kanë mbërritur.
  7. 27 shkurt 2008: njohjaZvicra e njeh Republikën e Kosovës dhjetë ditë pas shpalljes së pavarësisë.
  8. 2023: Berna dhe LucernaIslam Alijaj zgjidhet në Këshillin Kombëtar dhe Ylfete Fanaj në qeverinë e kantonit të Lucernës.
Një punëtor sezonal mban fëmijën e tij të fjetur nëpër stacionin qendror të Zürich-ut
Një punëtor sezonal mban fëmijën e tij të fjetur nëpër stacionin qendror të Zürich-ut. Shqiptarët erdhën që nga vitet 1960 përmes të njëjtit sistem Saisonnier — por statistikat zvicerane të kohës nuk i regjistronin as si shqiptarë, as si kosovarë. Foto: Herbert Maeder / Kantonsbibliothek Appenzell Ausserrhoden (CC BY-SA 4.0).

Sezonalët dhe punëtorët e ftuar (vitet 1960 deri 1980)

Shqiptarët e parë erdhën si punëtorë sezonalë dhe punëtorë të ftuar nga Kosova dhe nga ajo që sot është Maqedonia e Veriut. Që nga viti 1964, Shoqata e Fermerëve Zviceranë rekrutoi me qëllim punëtorë nga rajoni – shqiptarët e Kosovës ishin të përfaqësuar në mënyrë joproporcionale mes tyre. Nga rreth viti 1970, kontingjente të mëdha sezonalësh punonin në ndërtimtari. Deri në vitet 1980, komuniteti përbëhej pothuajse tërësisht nga burra, që i linin familjet në atdhe dhe dërgonin para në shtëpi.

Sistemi në të cilin hynë ishte më i vjetër se ata vetë. Statuti zviceran i punëtorëve sezonalë daton nga viti 1931: një leje zgjaste nëntë muaj, duhej kërkuar përsëri çdo vit dhe e lidhte mbajtësin me një punëdhënës dhe një kanton. Ndalohej sjellja e bashkëshortes ose e fëmijëve. Fjalori Historik i Zvicrës e datëon fillimin e migrimit nga Kosova në vitin 1965, me më pak se 1'000 punëtorë sezonalë; nga mesi i viteve 1970, studimi federal për popullsinë kosovare numëron «disa mijëra» kosovarë, shumica shqipfolës, që jetonin e punonin në vend – në bujqësi, ndërtim, industri dhe hoteleri.

«Nëntë muaj në vit ishte në Zvicër dhe tre muaj te ne në Kosovë», i tha një bir autorëve të këtij studimi. Shumë fëmijë u rritën kështu, me një baba që ishte vizitor. Rregulli kishte një pasojë të dytë, më të errët, e dokumentuar sidomos për familjet italiane: fëmijë që jetonin fshehur në Zvicër, mbajtur larg syve që prindërit të mos e humbisnin lejen. Vlerësimet për numrin e tyre variojnë nga 10'000–15'000 deri, në një studim të vitit 2022 që mbulon vitet 1949–1975, në 50'000.

Rruga e daljes ishte koha. Nga viti 1976, e drejta për t'u kalur në leje vjetore pas disa sezonesh radhazi – që italianët e kishin nga viti 1964 – iu zgjerua kombësive të tjera, dhe një leje vjetore sillte të drejtën për ta sjellë familjen. Vetë statuti mbijetoi deri në vitin 2002.

Një kryeqytet i mërgimit politik (vitet 1980)

Në mars e prill 1981, protestat në Kosovë u shtypën me forcë. Ajo që pasoi e bëri Zvicrën më shumë se një vend pune. «Nga viti 1981, lëvizja politike kosovare u formua kryesisht në Zvicër», shënon Fjalori Historik i Zvicrës, dhe studimi federal e përshkruan vendin në mesin e viteve 1980 si qendrën e shumë grupeve të tilla. Një fond me emrin «Ndihmë për Kosovën» u krijua në Biel në vitin 1981; deri në fund të viteve 1990, punëtorët paguanin rregullisht 3 për qind të pagës në fonde ndihme për Kosovën. Deri atëherë shoqata kosovare ekzistonin pothuajse në çdo kanton.

Më 28 mars 1989 u shfuqizua autonomia e Kosovës. Represioni u thellua në vitet që pasuan, dhe për punëtorët në Zvicër llogaria ndryshoi: një sezon jashtë vendit nuk ishte më diçka nga e cila kthehesh.

Bashkimi familjar (vitet 1980 dhe 1990)

Kur represioni i Beogradit në Kosovë u rëndua, shumë punëtorë i sollën familjet me vete. Nga punëtorë sezonalë u bënë banorë të vendosur, nga një migrim për punë u bë një emigrim familjesh – themeli i brezit të dytë e të tretë të sotëm.

Regjistri e tregon kthesën. Banorët që mbanin pasaportën federale me të cilën udhëtonin atëherë kosovarët – një pasaportë e përbashkët me çdo republikë tjetër – ishin 49'310 në fund të vitit 1981. U deshën deri në vitin 1987 për të arritur 87'792; katër vjet më vonë shifra ishte pothuajse dyfishuar, në 172'867.

1991: dera mbyllet

Në vitin 1991 Këshilli Federal përcaktoi një politikë të re pranimi, modelin e «tri rrathëve». Punëtorët do të rekrutoheshin para së gjithash nga rrethi i parë, vendet e Komunitetit Evropian dhe të EFTA-s, dhe në masë të kufizuar nga një rreth i dytë shtetesh si Shtetet e Bashkuara dhe Kanadaja. Të gjithë të tjerët ishin në të tretin.

Shteti të cilit i përkiste atëherë Kosova u vendos në atë rreth të tretë. Nga viti 1992, punëtorëve të pakualifikuar nga ai shtet nuk iu dhanë më leje të reja pune ose qëndrimi; punëtorëve sezonalë që ishin tashmë në Zvicër iu lejua të vazhdonin deri në vitin 1996 dhe pastaj të kërkonin një leje vjetore. Për një komunitet të ndërtuar mbi rekrutimin mbetën dy rrugë: bashkimi me një anëtar të familjes ose kërkimi i azilit. Kërkesat për azil nga rajoni, që në vitet 1980 kishin qenë rreth njëqind në vit, u ngritën në mijëra çdo vit – dhe, në fund të dekadës, në dhjetëra mijëra.

Lufta e Kosovës 1998/99

Lufta në Kosovë shtyu mbi 50'000 njerëz drejt Zvicrës – në raport me popullsinë, pothuajse asnjë vend nuk priti më shumë të ikur. Shumica u kthyen në shtëpi sapo mbaroi lufta; ata që mbetën zakonisht kishin familje që prej kohësh kishin lëshuar rrënjë këtu. Vitet e luftës e shënojnë komunitetin deri sot: një pjesë e madhe e popullsisë shqiptare të Zvicrës e ka rrënjën në Kosovë.

Shifrat federale janë të sakta për atë që ndodhi më pas. Brenda dy viteve pothuajse 50'000 kosovarë kërkuan azil; Kontrolli Federal i Financave e vlerëson numrin e viktimave të luftës të pranuara gjatë 1998 dhe 1999 në rreth 52'000. Në prill 1999 Këshilli Federal u dha pranim të përkohshëm kolektiv njerëzve që ishin larguar drejt Zvicrës nga Kosova, dhe 1'687 persona u sollën nga kampet e Stenkovecit pranë Shkupit.

Qëndrimi duhej të ishte i shkurtër, dhe për shumicën ishte. Më 11 gusht 1999 qeveria e shpalli kthimin të arsyeshëm. Programi i saj i ndihmës pagoi deri në 2'000 CHF për të rritur dhe pa 32'000 njerëz të ktheheshin në shtëpi deri në fund të vitit 2000; edhe 9'000 të tjerë ndoqën, pa pagesa individuale, deri në maj 2001. Programi kushtoi rreth 184 milionë CHF. Lufta nuk e krijoi Zvicrën shqiptare. E kishin krijuar tashmë punëtorët e viteve 1970 dhe familjet e viteve 1980: deri në vitin 1999, sipas Fjalorit Historik të Zvicrës, rreth 145'000 shqiptarë të Kosovës kishin leje qëndrimi, krahas rreth 50'000 azilkërkuesve.

Refugjatë të luftës së Kosovës mbërrijnë në Freiburg të Gjermanisë në prill 1999
Refugjatë të luftës së Kosovës mbërrijnë në Freiburg të Gjermanisë në prill 1999. Në mbarë Europën Perëndimore familjet priteshin pikërisht kështu — dhe, në raport me madhësinë e vet, pothuajse asnjë vend nuk pranoi më shumë se Zvicra, ku mbi 50'000 njerëz nga Kosova gjetën strehë. Disa nga familjet shqiptare në Zvicër të sotme mbërritën në këtë mënyrë; shumica e refugjatëve të luftës u kthyen brenda dy viteve. Foto: Staatsarchiv Freiburg (W 140 Nr. 06559) / Marlis Decker, CC BY 4.0.

Njohja e Kosovës dhe natyralizimi (që nga 2008)

Zvicra ishte në vitin 2005 vendi i parë që kërkoi në OKB një diskutim mbi pavarësinë e Kosovës, dhe e njohu shtetin e ri më 27 shkurt 2008 si një nga shtetet e para të Evropës – një ditë para Austrisë. Ministrja e Jashtme Micheline Calmy-Rey e përmendi shprehimisht komunitetin e madh kosovar në Zvicër si argument dhe sot është qytetare nderi e Kosovës. Rrënjosja duket edhe në statistikën e natyralizimit: në vitin 2025, 2'106 kosovarë e morën pasaportën zvicerane – vendi i katërt ndër të gjitha kombësitë.

Një turmë me flamuj shqiptarë në Bundesplatz në Bernë më 17 shkurt 2008
Bernë, 17 shkurt 2008: shqiptarët mblidhen në Bundesplatz, sheshin para parlamentit zviceran, në ditën kur Kosova shpalli pavarësinë. Dhjetë ditë më vonë Zvicra e njohu shtetin e ri. Fotografia e hap edhe këtë artikull. Foto: Zehnfinger / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0.
Një ushtar zviceran në misionin paqeruajtës të KFOR-it në Kosovë, me flamurin zviceran në mëngë
Një ushtar zviceran në misionin e KFOR-it në Kosovë. Zvicra ka qenë e pranishme në Kosovë me Swisscoy që nga viti 1999, e njohu vendin në vitin 2008 dhe sot është shtëpia e njërit prej komuniteteve shqiptaro-kosovare më të mëdha në botë. Foto: U.S. Army National Guard (domen publik).

Prania ushtarake zvicerane është po aq e vjetër sa paqja. Që nga tetori 1999 ushtria kontribuon me një kontingjent, Swisscoy, në forcën e udhëhequr nga NATO-ja në Kosovë; në qershor 2026 parlamenti e zgjati misionin deri në fund të vitit 2029.

Inxhinierë të ushtrisë zvicerane me një ekskavator duke ndërtuar një urë këmbësorësh mbi lumin Ibër në Zubin Potok, Kosovë
Inxhinierët e Swisscoy ndërtojnë një urë këmbësorësh mbi Ibrin në Zubin Potok, Kosovë, në nëntor 2024. Foto: Sgt. Grace Wajler, U.S. Army / Wikimedia Commons · e fushës publike.

Sa shqiptarë janë bërë zviceranë?

Më shumë nga sa mund të tregojë çdo tabelë pasaportash – dhe shifrat afatgjata shpjegojnë pse numri i të huajve pothuajse nuk ka lëvizur në njëzet vjet, ndërsa komuniteti ka vazhduar të rritet.

Grafik me sipërfaqe 1981–2025. Banorët me pasaportat nën të cilat numëroheshin shqiptarët u rritën nga rreth 49'000 në vitin 1981 në një kulm prej 262'261 në vitin 2003 dhe ishin 249'026 në vitin 2025, ndërsa numri i përgjithshëm i atyre që u bënë zviceranë u ngjit në 217'297
Burimi: Zyra Federale e Statistikave, bilanci demografik sipas shtetësisë. Deri në vitin 1992 pasaporta federale mbulonte edhe njerëz nga republika të tjera; azilkërkuesit nuk janë pjesë e popullsisë banuese të përhershme.Zmadho grafikun

Pasaportat nën të cilat numërohen shqiptarët – ato të Beogradit deri në vitin 2009, pastaj të Serbisë, të Kosovës dhe të Malit të Zi, plus ato të Maqedonisë së Veriut dhe të Shqipërisë – arritën numrin e tyre të përbashkët më të lartë në vitin 2003: 262'261 banorë. Deri në fund të vitit 2025 shifra ishte 249'026, megjithëse në secilin prej atyre viteve lindën fëmijë dhe mbërritën të afërm.

Dallimi është natyralizimi. Midis 1981 dhe 2025, 217'297 mbajtës të këtyre pasaportave u bënë zviceranë, 200'050 prej tyre që nga viti 1999. Kulmi erdhi në vitin 2006, me më shumë se 14'000 në një vit të vetëm. Jo të gjithë ishin shqiptarë: të njëjtat pasaporta i mbanin serbë, boshnjakë, maqedonas e të tjerë, dhe para vitit 2010 statistikat nuk i dallojnë dot. Që kur Kosova ka rreshtin e vet, 43'343 nga shtetasit e saj janë natyralizuar, 2'088 prej tyre në vitin 2025. (Sekretariati i Shtetit për Migracion, statistikat e natyralizimit të të cilit hartohen veçmas, raporton 2'106 për të njëjtin vit.)

Grafik me shtylla të grumbulluara i personave që morën shtetësinë zvicerane sipas pasaportës së mëparshme, 1999–2025. Totali i përbashkët për Serbinë dhe Malin e Zi, Kosovën dhe Maqedoninë e Veriut arriti kulmin në 14'358 në vitin 2006 dhe ishte 4'455 në vitin 2025; Kosova regjistrohet veçmas nga viti 2010
Burimi: Zyra Federale e Statistikave, bilanci demografik sipas shtetësisë. Para vitit 2010, shqiptarët e Kosovës regjistroheshin nën zërin Serbi dhe Mali i Zi, së bashku me të tjerë.Zmadho grafikun

Zvicra nuk e jep shtetësinë me lindje, kështu që numërimi i pasaportave përfshin edhe njerëz që nuk kanë jetuar kurrë gjetkë. Nga 116'865 banorët me pasaportë kosovare, 35'675 – tre në dhjetë – kanë lindur në Zvicër; te mbajtësit e pasaportës së Maqedonisë së Veriut janë 19'844. Mund të pritet që shumë prej tyre të natyralizohen në vitet e ardhshme. Numri i lindjeve të regjistruara për shtetasit kosovarë ka rënë nga 2'154 në vitin 2016 në 1'206 në vitin 2025 – ndoshta pjesërisht sepse tani më shumë prindër janë zviceranë, kështu që fëmijët e tyre lindin zviceranë.

Cilën gjuhë flasin shqiptarët në Zvicër?

Diaspora vjen në shumicë nga Kosova dhe Maqedonia e Veriut, prandaj flet kryesisht dialekte gege – ndërsa shqipja standarde bazohet në toskërishten jugore. Shqipja është një nga gjuhët jokombëtare më të folura të vendit: në vitin 2024, 223'194 persona mbi 15 vjeç e deklaruan atë si gjuhë kryesore dhe 256'641 e flasin rregullisht në shtëpi – pas anglishtes dhe portugishtes, dhe përpara spanjishtes e turqishtes.

Grafik me shtylla i gjuhëve kryesore në Zvicër përveç katër kombëtareve, banorë mbi 15 vjeç, 2024: anglisht 552'364, portugalisht 263'641, shqip 223'194, spanjisht 198'042, boshnjakisht, kroatisht, malazezisht dhe serbisht 168'774, turqisht 84'642
Burimi: Zyra Federale e Statistikave, Anketa Strukturore 2024, tabela T 01.08.01.02. Çdo person mund të emërtojë deri në tri gjuhë kryesore.Zmadho grafikun

«Shumë prindër nuk e shohin si të rëndësishme ruajtjen dhe njohjen e gjuhës amtare.»

Basil Schader, albanolog, dikër në Universitetin Pedagogjik të Zürich-ut, për 20 Minuten

Njëkohësisht, ekspertët vërejnë një humbje graduale të gjuhës: sipas SRF-së, një zëvendësim i plotë i gjuhës ndodh zakonisht përgjatë tri deri katër brezash – brezi i parë e flet shqipen më mirë se gjermanishten, i treti shpesh vetëm në mënyrë fare të cekët. Që nga brezi i dytë, shumë me origjinë shqiptare flasin edhe mes tyre gjermanishten zvicerane.

Kundër kësaj punon Shkolla Shqipe: shoqata e mësuesve dhe prindërve LAPSH «Naim Frashëri» organizon mësim vullnetar të shqipes në 18 kantone, me 152 klasa dhe mbi 1'800 nxënëse e nxënës (të dhëna 2024). Kjo është megjithatë vetëm një pjesë e vogël e të gjithë fëmijëve shqipfolës – kurset zhvillohen jashtë orarit shkollor dhe zakonisht janë me pagesë.

Çfarë feje kanë shqiptarët në Zvicër?

Shqiptarët në Zvicër janë në shumicë myslimanë sunitë; përveç tyre ka bektashinj si dhe mbi 20'000 të krishterë, sidomos ortodoksë e katolikë shqiptarë. Bashkësia qendrore islame shqiptare DAIGS përfaqëson rreth 50 xhami në gjithë vendin. Përqindje zyrtare nuk ekzistojnë, sepse BFS-ja nuk e paraqet përkatësinë fetare veçmas për shqiptarët.

«Ka ‘xhami kosovare’, ku kryesia përbëhet kryesisht nga kosovarë, dhe ‘xhami maqedonase-shqiptare’.»

Arlinda Amiti, studiuese e komunitetit musliman shqiptar në Zvicër (Qendra Zvicerane për Islamin dhe Shoqërinë, Universiteti i Friburgut)

Qasja pragmatike ndaj fesë është tipike shqiptare. Poeti Pashko Vasa shkroi që në shekullin e 19-të: «Feja e shqiptarit është shqiptaria» – një thirrje për t'i lënë ndryshimet fetare pas gjuhës e kulturës së përbashkët. Shqiptarë myslimanë, katolikë e ortodoksë festojnë në Zvicër deri sot bashkë në të njëjtat festa.

Sa mirë janë integruar shqiptarët në Zvicër?

Pak grupe emigrantësh kanë përjetuar një ndryshim kaq të dukshëm imazhi. Në vitet 1990 e 2000 mbizotëronin paragjykimet: anketat i rendisnin atëherë shqiptarët ndër grupet më pak të dëshiruara të emigrantëve, dhe në përditshmëri shumë tregonin për diskriminim gjatë kërkimit të punës e të banesës – përvoja që e shënojnë brezin e dytë deri sot.

Emmen, 2000: pasaportat në kutinë e votimit

Më 12 mars 2000 votuesit e Emmenit, një qyteti industrial pranë Lucernës, vendosën në kutinë e votimit se cili nga fqinjët e tyre mund të bëhej zviceran. Njëzet e tre kërkesa që mbulonin 56 persona ishin në listë. Të 16 kërkesat nga familjet e Ballkanit – 38 persona – u refuzuan. Tre vjet më vonë, më 9 korrik 2003, Gjykata Federale vendosi se refuzimet ishin diskriminuese dhe cenonin kushtetutën. Sot Emmen ka 2'281 banorë me pasaportë të Kosovës, të Maqedonisë së Veriut ose të Shqipërisë, 7 për qind të popullsisë së vet, dhe në vitin 2023 kantoni i tij zgjodhi Ylfete Fanaj në qeveri.

Një emër në një kërkesë

Disavantazhi mund të matej. Midis tetorit 2017 dhe prillit 2018 studiuesja Eva Zschirnt iu përgjigj 560 shpalljeve reale të punës në Zvicrën gjermanishtfolëse me kërkesa të çiftuara nga kandidatë me emra zviceranë, gjermanë, kosovarë dhe turq. Kandidatët me emra gjermanë nuk patën pothuajse asnjë disavantazh. Kandidatët me emra kosovarë duhej të shkruanin 1,26 herë më shumë kërkesa për t'u ftuar në intervistë – hendeku më i madh i tri grupeve të testuara.

E njëjta logjikë arrin te çmimi i sigurimit të makinës, që sigurimet zvicerane lejohen ta caktojnë sipas shtetësisë. Në gusht 2024 transmetuesi SRF, duke përdorur të dhëna nga shërbimi i krahasimit Comparis, raportoi shtesa deri në 74 për qind për një shofer 20-vjeçar me pasaportë kosovare në Bazel. Qeveria federale nuk pa nevojë për veprim. Natyralizimi, vinte në dukje raporti, mund ta ulë primin ndjeshëm.

2011–2017: një reklamë dhe një vendim

Në gusht 2011, pasi dy kosovarë sulmuan një zviceran në Interlaken, Partia Popullore Zvicerane botoi një reklamë në faqet e saj të internetit dhe në Neue Zürcher Zeitung e St. Galler Tagblatt: «Këto janë pasojat e imigrimit masiv të pakontrolluar: kosovarët i çajnë zviceranët me thikë.» Dy funksionarë të lartë të partisë u ndoqën penalisht. Më 13 prill 2017 Gjykata Federale i la në fuqi dënimet e tyre për diskriminim racor, duke çmuar se reklama i paraqiste kosovarët si grup etnik të dhunshëm dhe e poshtëronte dinjitetin e tyre njerëzor.

2018: shqiponja dykrenare

Më 22 qershor 2018, në Kaliningrad, Zvicra mundi Serbinë 2–1 në Kupën e Botës. Të dy golat i shënuan bijtë e familjeve shqiptare të Kosovës, Granit Xhaka dhe Xherdan Shaqiri, dhe të dy festuan duke i kryqëzuar duart në formën e shqiponjës dykrenare të flamurit shqiptar. Kapiteni i tyre, Stephan Lichtsteiner, iu bashkua. FIFA i gjobiti Xhakën dhe Shaqirin me nga 10'000 CHF dhe Lichtsteinerin me 5'000 CHF; askush nuk u pezullua.

Debati që pasoi ishte për besnikërinë dhe për çështjen nëse një lojtar zviceran mund ta sjellë një vend të dytë në fushë.

2021–2024: një festival në gjykatë

Më pak se 48 orë para hapjes së Alba Festival në Cyrih në vitin 2021, kantoni ia hoqi lejen, duke përmendur shkallën e ulët të vaksinimit te komuniteti shqiptar – edhe pse në hyrje kërkohej certifikatë Covid. Në korrik 2024 gjykata administrative e Cyrihut vendosi se festivali ishte trajtuar ndryshe nga ngjarjet e krahasueshme për shkak të prejardhjes kombëtare të publikut të pritur, e quajti këtë diskriminim të drejtpërdrejtë dhe e urdhëroi kantonin t'u paguante organizatorëve 4'000 CHF për shpenzimet juridike.

Çfarë ndryshoi

Realiteti i sotëm duket ndryshe. Sipas Blick, vetëm në Zvicrën gjermanishtfolëse mbi 6'000 firma janë në duart e sipërmarrësve me origjinë shqiptare – nga ndërtimtaria te gastronomia e deri te kujdesi shëndetësor. Shoqata ekonomike Swissalbs ndërlidh rreth 650 anëtarë dhe shpall çdo vit ndërmarrjet më të mira të komunitetit. Numri i studentëve kosovarë në universitetet zvicerane u shtatëfishua mes viteve 2008 dhe 2017, nga 67 në rreth 460. Dhe që nga viti 2023, shqiptarë e shqiptare ulen në parlamentin federal në Bernë dhe në qeveri kantonale – për këtë menjëherë më poshtë.

Shifra prej 6'000 është një vlerësim që Blick e raporton pa e emërtuar burimin; nuk mund të kontrollohet me statistikat zyrtare, që i numërojnë themeluesit e natyralizuar si zviceranë. Në vitin 2024 çmimi i sipërmarrësit i shoqatës ishte me një shpërblim prej 15'000 CHF.

«Die guten Albaner» – dokumentar 50-minutësh i televizionit publik zviceran SRF për integrimin e suksesshëm në Zvicër, shfaqur për herë të parë në vitin 2011. Në gjermanisht. Shikoje në YouTube ↗

Mes dy vendeve: verat, paratë dhe një votë

Për shumë familje lidhja me Kosovën, Maqedoninë e Veriut ose Shqipërinë mbetet një udhëtim vjetor, një transferim mujor dhe, gjithnjë e më shumë, një votim.

Vera

Çdo verë kosovarët nga Zvicra udhëtojnë në shtëpi «me dhjetëra mijëra», siç e tha transmetuesi zviceran SRF. Vendasit, shtoi ai, i quajnë vizitorët «Shatzis» me një shkelje syri – nga fjala gjermane Schatz, e dashur.

Trafiku duket në statistikat e aeroportit. Aeroporti i Prishtinës shërbeu 4'600'484 pasagjerë në vitin 2025, 13 për qind më shumë se një vit më parë. Destinacionet e tij më të ngarkuara ishin Bazeli, Cyrihu dhe Düsseldorfi, dhe Zvicra ishte tregu i tij i dytë më i madh pas Gjermanisë.

«Schweizer Sommer im Kosovo – Die Diaspora feiert ihre Heimat»: raport i televizionit publik zviceran SRF nga viti 2025 për verën e diasporës në Kosovë. Në gjermanisht. Shikoje në YouTube ↗

Paratë

Kosova mori rreth 1,4 miliardë euro remitenca në vitin 2025, sipas bankës së saj qendrore. Gjermania dhe Zvicra së bashku dërguan 56,4 për qind të tyre.

Pensioni

Për brezin e parë, pyetja se ku do të plakeshin ishte për vite me radhë një çështje juridike. Rreth vitit 2010 Zvicra pushoi së paguari pensionet e pleqërisë dhe të invaliditetit për kosovarët që ishin kthyer në Kosovë; u prekën, sipas vlerësimeve, rreth 50'000 ish-punëtorë. Një marrëveshje e re e sigurimeve shoqërore, e nënshkruar në Prishtinë në qershor 2018, i rivendosi pagesat nga 1 shtatori 2019.

Vota

Diaspora voton gjithashtu. Para zgjedhjeve parlamentare të Kosovës në shkurt 2025, kishin regjistruar rreth 105'000 votues jashtë vendit – rreth 27'000 prej tyre në Zvicër, afërsisht një nga katër.

Shqiptarë të famshëm në Zvicër

Pak gjëra e tregojnë ngritjen e komunitetit aq qartë sa emrat e tij më të njohur – nga kapiteni i kombëtares te Eurovizioni e deri në Këshillin Kombëtar.

Granit Xhaka
Granit Xhaka
Kapiten i Zvicërs · 100+ ndeshje
Xherdan Shaqiri
Xherdan Shaqiri
Sulmues i Zvicërs · 3 Botërore
Valon Behrami
Valon Behrami
Mesfushor i Zvicërs · 83 ndeshje
Admir Mehmedi
Admir Mehmedi
Sulmues i Zvicërs · 76 ndeshje
Gjon's Tears
Gjon's Tears
Eurovision 2021 · vendi 3 për Zvicërn
Elina Duni
Elina Duni
Këngëtare xhazi · ECM Records
Islam Alijaj
Islam Alijaj
Shqiptari i parë zviceran në Parlament
Ylfete Fanaj
Ylfete Fanaj
E para e lindur në Kosovë në një qeveri kantonale

Photos via Wikimedia Commons — Xhaka: Chelsea Debs (CC BY-SA 2.0); Shaqiri: Christophe95 (CC BY-SA 3.0); Behrami: R. Niemeyer (CC BY-SA 3.0); Mehmedi: Fanny Schertzer (CC BY 3.0); Gjon's Tears: christophermag.com (CC BY-SA 4.0); Elina Duni: Rromir Imami (CC BY-SA 4.0); Ylfete Fanaj (CC BY 3.0 CH); Islam Alijaj: Swiss Parliamentary Services.

Futboll

  • Granit Xhaka – i lindur në Bazel, familja nga Podujeva (Kosovë); kapiten dhe lojtari me më shumë paraqitje për kombëtaren e Zvicrës, kampion i Gjermanisë me Leverkusen. I vëllai, Taulant, luajti për Shqipërinë – në EURO 2016 vëllezërit u përballën në skuadra kundërshtare, çifti i parë vëllezërish në historinë e Kampionatit Evropian.
  • Xherdan Shaqiri – i lindur pranë Gjilanit (Kosovë), i rritur në Augst (BL); fitues i Ligës së Kampionëve, tre tituj në Bundesligë me Bajernin, që nga viti 2024 sërish te FC Basel.
  • Ardon Jashari – i lindur në Cham (ZG), familja nga Maqedonia e Veriut; mesfushor i AC Milanit dhe i kombëtares, dikur kapiteni më i ri në historinë e FC Luzern.
  • Valon Behrami – nga Mitrovica (Kosovë); 83 ndeshje ndërkombëtare dhe zvicerani i parë në katër Kampionate Botërore radhazi.
  • Blerim Džemaili dhe Admir Mehmedi – të dy me rrënjë në Maqedoninë e Veriut, së bashku mbi 130 ndeshje ndërkombëtare për Zvicrën.

Muzikë dhe kulturë

  • Gjon's Tears – babai nga Kosova, nëna nga Tirana; në Eurovision Song Contest 2021 zuri vendin e tretë me «Tout l'univers», atëherë rezultati më i mirë zviceran që nga viti 1993.
  • Loredana – e lindur në Lucernë, familja nga Ferizaj (Kosovë); një nga reperet gjermanishtfolëse me më shumë dëgjime në rrjet.
  • Elina Duni – këngëtare xhazi nga Tirana, e shkolluar në Bernë; artiste e ECM-së dhe fituese e Swiss Jazz Award 2025.
  • Patrick Nuo – këngëtar pop nga Lucerna me baba kosovar-shqiptar, u afirmua në vitin 2003 me «5 Days».

Politikë dhe ekonomi

  • Islam Alijaj (SP, Cyrih) – në vitin 2023 u zgjodh me 95'054 vota si këshilltari i parë kombëtar me rrënjë shqiptare; aktivisti për të drejtat e personave me aftësi të kufizuara erdhi një vjeç nga Kosova në Zvicër.
  • Ylfete Fanaj (SP, Lucernë) – që nga viti 2023 këshilltarja e parë qeveritare e Zvicrës me rrënjë kosovare; ajo drejton Departamentin e Drejtësisë dhe të Sigurisë të Lucernës.
  • Arbër Bullakaj (SP, Sankt Galen) – në prill 2026 hyri në Këshillin Kombëtar si parlamentari i dytë me rrënjë shqiptare.
  • Përparim Avdili (FDP, Cyrih) – kryetar i FDP-së së qytetit të Cyrihut si dhe bashkëthemelues e kryetar i Swissalbs.
  • Liridona Makica – themeloi në vitin 2021 Spitex Dona, sot me rreth 50 punonjës, dhe fitoi në vitin 2024 si gruaja e parë çmimin e sipërmarrjes të Swissalbs.

Udhëzuesit e qyteteve shtojnë emra të tjerë – mes tyre Nedim Bajrami, i lindur në Cyrih, që shënoi golin më të shpejtë në historinë e Kampionatit Evropian.

Si e gjejnë njëri-tjetrin shqiptarët në Zvicër

Një komunitet i shpërndarë nëpër qytete të vogla, dy rajone gjuhësore dhe tri vende origjine ka pasur gjithmonë një problem praktik: takimin. Për dekada përgjigjet e zakonshme ishin rrjeti familjar, sezoni i dasmave dhe vera në atdhe. dua.com filloi si një përgjigje më shumë, dhe filloi këtu. Themeluesi i saj, Valon Asani, është me origjinë nga Kosova dhe jetoi vite me radhë në Zvicër; sipas rrëfimit të vetë kompanisë, «gjetja e shqiptarëve të tjerë në Cyrih ishte e vështirë, çka e çoi të mendonte: “Pse nuk ka aplikacion takimesh për shqiptarët?”». Ideja daton nga viti 2011 dhe u bë realitet, si dua.com, në vitin 2019. Ende drejtohet nga Cyrihu. Historia më e gjatë e themelimit është këtu.

Vetëm në qytetin e Cyrihut, në fund të korrikut 2026 ishin regjistruar 7'589 llogari në dua.com. Nga 4'505 anëtarët atje që iu përgjigjën pyetjes se çfarë kërkojnë, 62,5 për qind zgjodhën një lidhje serioze, një partner ose martesë. Këto janë shifra të platformës për një qytet, jo një numërim i komunitetit.

Katër çifte që u njohën në aplikacion tregojnë sa e gjerë është bërë harta shqiptare e Zvicrës.

Dodona dhe Benni
Dodona & Benni
Dodona lindi dhe u rrit në Zvicër, me rrënjë në Prishtinë. Benni u rrit gjithashtu këtu, bir i një babai zviceran dhe i një nëne shqiptare nga Gjakova. U përputhën më 25 prill 2024, u takuan në Cyrih pas punës dhe u martuan saktësisht një vit më vonë.
Hëna dhe Lumi
Hëna & Lumi
Hëna lindi dhe u rrit në Zvicër; familja e saj është nga Struga në Maqedoninë e Veriut, dhe ajo u mëson fëmijëve shqiptarë vallet tradicionale. Lumi merret me bujqësi në Rahovec, Kosovë. Ai e shkarkoi aplikacionin gjatë një vizite te të afërmit në Zvicër. U martuan në maj 2025.
Besarta dhe Shkëlqimi
Besarta & Shkëlqim
Besarta kishte ndërtuar një karrierë në marketing e në politikë në Kosovë. Shkëlqimi, me origjinë nga Kumanova, u rrit e u shkollua në Zvicër. U takuan për herë të parë ballë për ballë në aeroportin e Tiranës gjatë pandemisë dhe u martuan në gusht 2023.
Adelina dhe Edi
Adelina & Edi
Adelina erdhi në Zvicër në moshën 17-vjeçare për të studiuar e punuar; Edi jeton në Gjermani që në moshën 20-vjeçare. Për muaj me radhë ai udhëtoi në Zvicër çdo dy fundjavë. U martuan në vitin 2021 dhe jetojnë bashkë në Zvicër që nga dhjetori 2022.

Komuniteti shqiptar në Zvicër sot

Komuniteti i sotëm është shumë mirë i organizuar. Alba Festival në Cyrih është festivali më i madh i muzikës shqiptare jashtë hapësirës shqipfolëse dhe së fundmi tërhoqi rreth 25'000 vizitorë. Platforma albinfo.ch raporton që nga viti 2009 në tri gjuhë për diasporën, që nga maji i vitit 2011 një organizatë ombrellë me seli në Bernë përfaqëson interesat e shqiptarëve, dhe Swissalbs ndërlidh ekonominë. Të kësaj i shtohen klube të panumërta futbolli, grupe vallëzimi, shoqata prindërish dhe Shkolla Shqipe.

Alba Festival nisi në qershor 2019 në terrenin Hardturm të Cyrihut, me Rita Orën si yll kryesor dhe më shumë se 20'000 vizitorë gjatë dy ditëve. Që nga viti 2024 mbahet në Kasernenareal në qendër të qytetit; edicioni i pestë u mbajt në qershor 2026.

Aftermovie i Alba Festival 2025, nga kanali zyrtar i festivalit. Shikoje në YouTube ↗

Futbolli e tregon të njëjtën histori në nivel lokal. FC Kosova Zürich, FC Prishtina Bern – themeluar në vitin 1990 – FC Dardania Basel dhe FC Besa Biel luajnë të gjitha në sistemin e ligave zvicerane, dhe festivali i filmit Kino Kosova i Bernës kthehet çdo vit në qytetin federal.

Shqiptarë me veshje tradicionale dhe me flamurin e shqiponjës dykrenare në një demonstratë në Cyrih
Shqiptarë me veshje tradicionale dhe me flamurin e shqiponjës dykrenare në një demonstratë në Europaallee të Cyrihut në korrik 2026 — një nga çastet kur komuniteti është më i dukshëm në Zvicër. Photo: Albinfo (CC BY 4.0).

«I jetoj të dyja botët. Në Zvicër jetoj si kosovar, e në Kosovë si zviceran.»

Bujar Nrecaj, arkitekt i rritur në Zvicër, për SRF

Edhe në rrafshin dixhital komuniteti po bashkohet – dhe këtu dua.com ndërton një urë të dyfishtë. Nga njëra anë, aplikacioni i takimeve dhe i komunitetit i ndërtuar për komunitetin shqiptar i lidh njerëzit brenda Zvicrës me njëri-tjetrin: kush jeton në Cyrih, në Argau, në Sankt Galen ose në Gjenevë, gjen këtu shqiptarë të tjerë afër, në vend që të shpresojë t'i takojë rastësisht në ndonjë festë. Nga ana tjetër, dua.com e mban të hapur lidhjen me diasporën mbarëbotërore dhe kthimin drejt atdheut. Mbi 1,1 milion anëtarë të regjistruar në mbarë botën janë tashmë pjesë e saj. Se si origjina dhe kultura e formësojnë njohjen, e lexon te Si janë shqiptarët në një lidhje? dhe Gratë shqiptare: bukuria, forca dhe tradita.

«Më parë Kosova ishte për mua një vend i huaj. Shkonim atje për pushimet e verës dhe vizitonim të afërmit.»

Valon Asani, i rritur mes dy botëve dhe më vonë themelues i dua.com, për SRF

Historia shqiptare në Zvicër pushoi së qeni histori migrimi prej shumë kohësh. Është historia e një komuniteti që ndihet si në shtëpi në dy kultura – dhe që e bashkëformëson Zvicrën në sport, ekonomi, kulturë e politikë.

Drejtori: nga të nisesh

Çdo organizatë më poshtë u kontrollua në faqen e vet të internetit në nëntor 2026. Orarët e hapjes, orarët e kurseve dhe datat e ngjarjeve ndryshojnë; konfirmojini në burim para se të udhëtoni.

Ambasadat dhe konsullatat

Gjuha dhe mësimi

Feja

  • DAIGS – organizata çati e bashkësive islame shqiptare në Zvicër.
  • Misionet katolike shqiptare – lista e vetë kishës, me misione në Lucernë, Aarau dhe Sirnach.

Media dhe biznesi

  • albinfo.ch – lajme për diasporën në shqip, gjermanisht dhe frëngjisht.
  • Le Canton 27 – lajme shqiptaro-zvicerane nga Gjeneva.
  • Swissalbs – rrjeti shqiptaro-zviceran i biznesit dhe i komunitetit.

Kultura dhe sporti

Ndihmë praktike

Si u hartuan këto shifra

Zvicra nuk regjistron origjinë etnike, ndaj çdo shifër këtu mat diçka më të ngushtë se «shqiptar» dhe është etiketuar me atë që mat.

  • Pasaportat. Zyra Federale e Statistikave, STATPOP: popullsia banuese e përhershme më 31 dhjetor 2025 sipas shtetësisë, kantonit dhe komunës. Banorët e natyralizuar numërohen si zviceranë.
  • Vendi i lindjes. STATPOP, shtetësia sipas vendit të lindjes. Botimi i vitit 2025 është i pari ku pjesa më e madhe e regjistrimeve të vjetra u caktohen shteteve të sotme; vitet e mëparshme e nënvlerësojnë Kosovën.
  • Seritë afatgjata dhe natyralizimet. Zyra Federale e Statistikave, bilanci demografik sipas shtetësisë që nga viti 1981. Deri në vitin 1992 pasaporta federale mbulonte çdo republikë; nga 1999 deri në 2009 Kosova regjistrohej nën Serbinë dhe Malin e Zi. Azilkërkuesit nuk janë pjesë e popullsisë banuese të përhershme, dhe për vitin 2010 kjo seri ndryshon pak nga tabela STATPOP.
  • Gjuha. Anketa Strukturore 2024, anketë me kampion e banorëve mbi 15 vjeç në amvisëri private; deri në tri gjuhë kryesore për person.
  • «Rreth 300'000». Një vlerësim. Asnjë shifër e matur nuk e barazon: shuma e pasaportës ose e vendlindjes prej 300'002 përfshin jo-shqiptarë dhe lë jashtë shtetasit e lindur në Zvicër.
  • Historia. Studimi i vitit 2010 i Sekretariatit të Shtetit për Migracion për popullsinë kosovare, Fjalori Historik i Zvicrës, vlerësimi i Kontrollit Federal të Financave për programin e kthimit në Kosovë dhe aktgjykimet gjyqësore të cituara.
  • Shifrat e dua.com. Të dhëna të platformës, të etiketuara si të tilla ku përdoren. Përshkruajnë llogari, jo popullsinë.

Pyetje të shpeshta për shqiptarët në Zvicër

Kur erdhën shqiptarët e parë në Zvicër?

Shqiptarët e parë erdhën në Zvicër në vitet 1960 si punëtorë sezonalë dhe punëtorë të ftuar, që nga viti 1964 edhe përmes rekrutimit të punëtorëve nga rajoni nga Shoqata e Fermerëve Zviceranë. Deri në vitet 1980 ishin pothuajse tërësisht burra, që punonin në ndërtimtari dhe në bujqësi.

Sa kosovarë jetojnë në Zvicër?

Në fund të vitit 2025 jetonin në Zvicër 116'865 persona me shtetësi kosovare (BFS). Të kësaj i shtohen dhjetëra mijëra të natyralizuar: që në vitin 2010, studimi i diasporës i SEM-it e vlerësonte komunitetin kosovar në 150'000 deri 170'000 persona. Kështu, Zvicra është një nga vendet më të rëndësishme të diasporës kosovare në botë.

A është shqipja gjuha jokombëtare më e folur e dytë e Zvicrës?

Shpesh thuhet ashtu, por shifrat federale e rendisin në vendin e tretë. Në Anketën Strukturore 2024 të Entit Federal të Statistikës, 223'194 persona mbi 15 vjeç e deklaruan shqipen si gjuhë kryesore – pas anglishtes (552'364) dhe portugishtes (263'641). Duke numëruar të gjithë ata që e flasin rregullisht në shtëpi, shqipja arrin 256'641. Meqë fëmijët nën 15 vjeç nuk anketohen, numri real i shqipfolësve në Zvicër është më i lartë – vlerësimet e vendosin mbi 300'000.

Në cilin kanton jetojnë më shumë shqiptarë?

Në shifra absolute prin kantoni i Cyrihut me rreth 48'500 shqipfolës. Përqindjen më të lartë të popullsisë e ka Argau me 4,9 për qind; Glarusi dhe Sankt Galeni vijnë pas me rreth 4,6 për qind secili – tepër afër për t'u ndarë, duke pasur parasysh marzhin e gabimit të anketës. Te shtetasit kosovarë, Argau me 19'315 persona i prin madje Cyrihut.

Sa firma shqiptare ka në Zvicër?

Sipas vlerësimeve, vetëm në Zvicrën gjermanishtfolëse mbi 6'000 firma janë në duart e sipërmarrësve me origjinë shqiptare. Shoqata ekonomike Swissalbs ndërlidh rreth 650 anëtarë dhe me çmimin e saj të sipërmarrjes shpërblen çdo vit më të suksesshmit prej tyre.

Cilët zviceranë të famshëm kanë rrënjë shqiptare?

Ndër më të njohurit janë futbollistët Granit Xhaka, Xherdan Shaqiri dhe Ardon Jashari, reperja Loredana, ylli i Eurovizionit Gjon's Tears, këshilltari kombëtar Islam Alijaj dhe këshilltarja qeveritare Ylfete Fanaj. Të gjithë ata përfaqësojnë një brez që e bashkëformëson Zvicrën në sport, kulturë, politikë dhe ekonomi.

Çfarë është Alba Festival në Cyrih?

Alba Festival është festivali më i madh i muzikës shqiptare jashtë hapësirës shqipfolëse. Zhvillohet që nga viti 2019 në Cyrih dhe së fundmi tërhoqi rreth 25'000 vizitorë. Festivali konsiderohet vendtakimi më i rëndësishëm i komunitetit shqiptar në Zvicër.

Ku mund të njihesh me shqiptarë në Zvicër?

Në përditshmëri përmes shoqatave, ngjarjeve të komunitetit si Alba Festival ose lokaleve shqiptare – dhe drejtpërdrejt përmes dua.com, aplikacionit të takimeve dhe të komunitetit të ndërtuar për komunitetin shqiptar, me mbi 1,1 milion anëtarë të regjistruar në mbarë botën. Atje gjen profile të verifikuara nga e gjithë Zvicra, nga Cyrihu te Argau e deri në Gjenevë.

Sa shqiptarë në Zvicër kanë pasaportë zvicerane?

Asnjë tabelë nuk i numëron shqiptarët sipas origjinës, por dy shifra të matura e japin përmasën. Nga 133'851 banorët e lindur në Kosovë, 46'158 ishin shtetas zviceranë në fund të vitit 2025. Dhe që nga viti 1999 rreth 200'000 mbajtës të pasaportave të Kosovës, të Serbisë, të Maqedonisë së Veriut ose të Shqipërisë janë natyralizuar – një grup që përfshin edhe jo-shqiptarë.

Cili qytet zviceran ka pjesën më të lartë të shqiptarëve?

Sipas pasaportës, Spreitenbach në kantonin Argau: 12,4 për qind e banorëve të tij kishin pasaportë të Kosovës, të Maqedonisë së Veriut ose të Shqipërisë në fund të vitit 2025. Pasojnë Birr (AG) dhe Reinach (AG). Në qytetin e Cyrihut pjesa është 0,8 për qind. Banorët e natyralizuar nuk përfshihen në këto shifra.

A mbetën në Zvicër shumica e refugjatëve të luftës së Kosovës?

Jo. Zvicra pranoi rreth 52'000 njerëz në vitet 1998 dhe 1999, dhe rreth 41'000 ishin kthyer deri në maj 2001, 32'000 prej tyre me ndihmë individuale kthimi. Komuniteti që ekziston sot u themelua më herët, nga punëtorët sezonalë dhe familjet që iu bashkuan.

Çfarë do të thotë «Shatzi»?

Është pseudonimi, i përdorur me një shkelje syri, që njerëzit në Kosovë ua japin vizitorëve nga diaspora. Vjen nga fjala gjermane Schatz, «i dashur».

A mund të marrin kosovarët pension zviceran në Kosovë?

Po, që nga 1 shtatori 2019, kur hyri në fuqi një marrëveshje e re e sigurimeve shoqërore midis Zvicrës dhe Kosovës. Për rreth nëntë vjet para kësaj, pensionet zvicerane të pleqërisë dhe të invaliditetit nuk u paguheshin kosovarëve që jetonin në Kosovë.

A mund të votojnë në zgjedhjet e Kosovës njerëzit në Zvicër?

Shtetasit e Kosovës që jetojnë jashtë vendit mund të regjistrohen për të votuar. Për zgjedhjet parlamentare të shkurtit 2025, rreth 27'000 nga rreth 105'000 votuesit e regjistruar të diasporës jetonin në Zvicër.

BurimetShiko burimet · 24
  1. Anketa Strukturore: Gjuhët kryesore sipas rajonit dhe kantonit (T 01.08.01.02), Zyra Federale e Statistikave, 2026
  2. STATPOP: Popullsia banuese e përhershme sipas shtetësisë (px-x-0102010000_104), Zyra Federale e Statistikave, 2025
  3. Statistika e natyralizimit 2025, Sekretariati Shtetëror për Migracion, 2026
  4. Shqipja në Zvicër: njerëzit mbeten, por gjuha e tyre zhduket, SRF Kultur, 2025
  5. Ne shqiptarët jemi shtylla të ekonomisë zvicerane, Blick, 2024
  6. Studim i diasporës: Popullsia kosovare në Zvicër, Sekretariati Shtetëror për Migracion, 2010
  7. Kosova në Zvicër, Zvicra në Kosovë, swissinfo.ch, 2023
  8. Bilanci demografik sipas shtetësisë, 1981–2025 (px-x-0103010000_151), Zyra Federale e Statistikave, 2026
  9. STATPOP: popullsia banuese e përhershme sipas shtetësisë dhe vendit të lindjes (px-x-0103010000_499), Zyra Federale e Statistikave, 2026
  10. Kosovo, Fjalori Historik i Zvicrës, 2026
  11. Saisonniers, Fjalori Historik i Zvicrës, 2012
  12. Politika e azilit: vlerësimi i programit të ndihmës për kthimin në Kosovë, Kontrolli Federal i Financave, 2003
  13. BGE 129 I 217: votimet për natyralizim në Emmen, Gjykata Federale e Zvicrës, 2003
  14. Aktgjykimi 6B_610/2016 i 13 prillit 2017, Gjykata Federale e Zvicrës, 2017
  15. Urteil zu «Schlitzer-Inserat»: SVP blitzt vor Bundesgericht ab, SRF, 2017
  16. Eksperiment në terren mbi diskriminimin në punësim në Zvicrën gjermanishtfolëse (Eva Zschirnt), nccr – on the move, Universiteti i Neuchâtelit, 2019
  17. Kosovaren zahlen bis zu 74 Prozent mehr für Autoversicherung, SRF, 2024
  18. Kombëtarja zvicerane pret vendimin e FIFA-s për gjestin e shqiponjës dykrenare, swissinfo.ch, 2018
  19. Aktgjykimi VB.2021.00594 i 11 korrikut 2024 mbi anulimin e Alba Festival, Gjykata Administrative e Kantonit të Cyrihut, 2024
  20. Kosovaren-«Shatzis», schnelle Schlitten und andere Sommernachtsträume, SRF, 2017
  21. Trafiku i pasagjerëve në aeroportin e Prishtinës në vitin 2025, Autoriteti i Aviacionit Civil i Kosovës, 2026
  22. Raporti vjetor 2025, kapitulli 12 (remitencat), dhe tabelat e serive kohore 31 dhe 32, Banka Qendrore e Republikës së Kosovës, 2026
  23. Kosovarët do të marrin sërish pensione zvicerane, swissinfo.ch, 2018
  24. Kur voton Kosova, votojnë edhe 27'000 kosovarë në Zvicër, swissinfo.ch, 2025

Të ngjashme

Shqiptarët në Bernë: Komuniteti përtej shifrave
  • Komuniteti
  • 18 min lexim

Shqiptarët në Bernë: Komuniteti përtej shifrave

Njihni Bernën shqiptare: shifra të verifikuara, Bern-West, shkolla shqipe, FC Prishtina, Kino Kosova, fotografi të komunitetit dhe adresa të dobishme.

Shqiptarët në Gjenevë: Një komunitet mes brezave
  • Komuniteti
  • 18 min lexim

Shqiptarët në Gjenevë: Një komunitet mes brezave

Njihni Gjenevën shqiptare përmes historive të dokumentuara, statistikave zyrtare, shkollave, shoqatave, fotografive dhe videove. Shtator 2026.

Shqiptarët në Kosovë: sa janë, prej kur dhe pse largohen
  • Tjera
  • 26 min lexim

Shqiptarët në Kosovë: sa janë, prej kur dhe pse largohen

Dy përgjigje zyrtare për pyetjen sa shqiptarë jetojnë në Kosovë, dhe pesë valë emigrimi që dërguan 700.000 deri në 900.000 nga ata jashtë vendit.