Regjistrimi i vitit 2021 në Kroaci numëroi 13.817 vetë që u deklaruan shqiptarë — 0,36 për qind e vendit, në rënie nga 17.513 një dekadë më parë. Por regjistrimi është vetëm kufiri i poshtëm, jo masa e vërtetë. Ai lë jashtë shumicën e 9.000 deri në 11.000 shtetasve të Kosovës dhe të Shqipërisë që mbajnë një leje të vlefshme qëndrimi kroate në fund të çdo viti, dhe nuk i sheh fare arbëneshët e Zarës, komunitetin e Zadarit (Zara) që flet shqip prej 300 vjetësh dhe shënon „kroat“ në formular. Ja shifrat sipas qarqeve dhe qyteteve, historia nga viti 1726 deri në verën e vitit 2026 dhe komuniteti sot. Po të numërohen të gjithë ata me rrënjë, gjuhë ose pasaportë shqiptare që jetojnë në Kroaci në një vit të caktuar, shifra realiste është mes 24.000 dhe 27.000.
Më 6 maj 2026, salla ceremoniale e Universitetit të Zadarit u mbush për një Svečana akademija — një akademi solemne që shënonte 300 vjet nga zbarkimi në Zadar i familjeve të para nga fshatrat poshtë Liqenit të Shkodrës. Aty ishin kryetari i bashkisë, prefekti i qarkut dhe një delegacion i Akademisë së Shkencave të Kosovës. Shumica e arbëneshëve në sallë do t’i thoshin një regjistruesi se janë kroatë, dhe do të kishin të drejtë. E megjithatë, këngët atë mbrëmje ishin në një shqipe që Shkodra do ta njihte, tre shekuj dhe një theks çakavian më vonë. Kjo është ajo që duhet kuptuar për shqiptarët në Kroaci: komuniteti është më i vjetër se çdo shtet shqiptar, dhe regjistrimi sheh gjithmonë vetëm një pjesë të tij.
Sa shqiptarë jetojnë në Kroaci?
Përgjigjja zyrtare është e saktë dhe e paplotë. Në regjistrimin e mbajtur më 31 gusht 2021, 13.817 banorë të Kroacisë deklaruan përkatësi etnike shqiptare, 0,36 për qind e një popullsie prej 3.871.833 vetësh. Një pyetje më vete gjeti 13.503 vetë me shqipen si gjuhë amtare. Të dyja shifrat vijnë nga Enti Kroat i Statistikave (DZS), dhe të dyja janë më të ulëta se në vitin 2011, kur 17.513 vetë u deklaruan shqiptarë — kulmi i një serie që nis me 635 në regjistrimin jugosllav të vitit 1948 dhe vijon me 4.175 në vitin 1971, 12.032 në vitin 1991 dhe 15.082 në vitin 2001.
Për më shumë rreth kësaj teme, lexoni Shqiptarët në Zvicër: fakte dhe shifra 2026 dhe Shqiptarët në Itali.
Rënia mes viteve 2011 dhe 2021 është reale, por nuk është një histori që ka të bëjë veçanërisht me largimin e shqiptarëve nga Kroacia. I gjithë vendi u tkurr me 413.056 vetë, 9,64 për qind, në të njëjtën dekadë, ndërsa pas anëtarësimit në BE në vitin 2013 pasoi emigrimi drejt Gjermanisë, Austrisë dhe Irlandës. Shqiptarët e deklaruar në regjistrim ranë me 21 për qind, Kroacia me gati 10. Një pjesë e hendekut është emigrim; një pjesë është zgjedhja e familjeve që deklarohen kroatë ose thjesht „myslimanë“ në formular — zgjedhje që vetë deputetja e komunitetit e përshkroi në vitin 2019.
Tri shifra të tjera zyrtare qëndrojnë pranë shifrës 13.817 dhe nuk duhen mbledhur me të pa u menduar. Regjistrimi i vitit 2021 numëroi 16.670 banorë të lindur në Kosovë — por ajo kolonë përfshin janjevasit dhe kroatë, serbë e goranë të tjerë nga Kosova, kështu që nuk është një numërim i shqiptarëve. Ai numëroi vetëm 1.199 shtetas të Kosovës dhe 313 shtetas të Shqipërisë si banorë, sepse banor është ai që ka jetuar në Kroaci dymbëdhjetë muaj ose ka ndër mend të jetojë aq. Dhe ai renditi 980 vetë nën një zë më vete, „kosovar“, që si kategori nuk ekzistonte në mendjen e shumicës së familjeve para se ta krijonte shteti.
Pse shifra e regjistrimit është vetëm kufiri i poshtëm
| Shtresa | Persona |
|---|---|
| Përkatësi etnike shqiptare e deklaruar, regjistrimi 2021 | 13.817 |
| Shto 980 vetët që shkruan „kosovar“ në vend të „shqiptar“ | + 980 |
| Shto shtetasit e Kosovës dhe të Shqipërisë që mbanin leje të vlefshme më 31 dhjetor 2021, por nuk u numëruan si banorë: 6.447 lejet e Kosovës, të shkallëzuara me pjesën shqiptare prej 91,8 për qind në regjistrimin e vetë Kosovës të vitit 2024, plus 2.588 lejet e Shqipërisë, minus 1.512 shtetasit që regjistrimi i numëroi | + 6.992 |
| = Komuniteti shqipfolës i pranishëm në Kroaci | 21.789 |
| Shto arbëneshët e Zarës, 2.000–3.000 vetë me origjinë shqiptare që deklarohen kroatë | + 2.000–3.000 |
| = Të gjithë me origjinë, gjuhë ose pasaportë shqiptare | 23.789–24.789 |
| Vlerësimi i vetë komunitetit, dhënë nga deputetja Ermina Lekaj Prljaskaj në vitin 2019 | ≈ 30.000 |
Shtresa e lejeve lëviz me vitin: më 31 dhjetor 2023 shtetasit e Kosovës mbanin 8.077 leje të vlefshme dhe shtetasit e Shqipërisë 3.265, çka e çon të njëjtën aritmetikë në rreth 27.000 sapo përfshihen arbëneshët; në fund të vitit 2025 stoqet ishin 6.702 dhe 2.516. Asnjëra nga këto shtresa nuk është numërim i njerëzve që ndihen shqiptarë, dhe numri i deklaruar i vitit 2021 bartet i pandryshuar; së bashku ato i vënë kufij komunitetit, por nuk e masin. Burimet: DZS, Popis 2021 (përkatësia etnike, shtetësia, vendlindja); Eurostat, lejet e vlefshme të qëndrimit sipas shtetësisë; Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK), regjistrimi 2024; Hrvatska enciklopedija, „Albanci“; Insajderi/RTV Dukagjini, 24 qershor 2019.
Ku jetojnë shqiptarët në Kroaci?
Të renditur sipas numrave, Kroacia shqiptare është kryeqyteti dhe bregdeti. Qyteti i Zagrebit kishte 3.475 shqiptarë të deklaruar në vitin 2021, një e katërta e totalit kombëtar. Pastaj vijnë Istria me 2.055, Primorje-Gorski Kotar rreth Rijekës me 1.771, Split-Dalmacia me 864, Qarku i Zadarit me 781 dhe Qarku i Zagrebit me 771. Osijek-Baranja, i vetmi qark në brendësi të vendit me një komunitet të konsiderueshëm, kishte 681.
Të renditur sipas përqindjes në popullsi, harta përmbyset. Istria është i vetmi qark ku shqiptarët kalojnë një për qind të banorëve — 1,05 për qind — dhe brenda Istrias qytetet bregdetare shkojnë shumë më lart: 4,29 për qind në komunën e Medulinit në jug të Pulës, 2,50 për qind në Rovinj, 2,16 për qind në Poreč, 2,29 për qind në Novigrad. Nga ana e Kvarnerit, Crikvenica është në 2,07 për qind dhe Mali Lošinj në 1,95. Zagrebi, me më shumë shqiptarë se çdo vend tjetër, është në 0,45 për qind.
Çdo qark humbi shqiptarë të deklaruar mes viteve 2011 dhe 2021, por jo njësoj. Zagrebi ra nga 4.292 në 3.475, Primorje-Gorski Kotar nga 2.410 në 1.771, Istria nga 2.393 në 2.055. Bjelovar-Bilogora, shifra e të cilit vjen kryesisht nga dy fshatra — Velika Pisanica, ku 72 shqiptarë përbëjnë 5,48 për qind të popullsisë, dhe Nova Rača me 2,79 për qind — ra nga 743 në 469. Velika Pisanica është i vetmi vend në Kroaci ku një shqiptar u zgjodh në këshillin komunal në zgjedhjet lokale të vitit 2021, dhe ka një nga shkollat ku mësohet gjuha dhe kultura shqiptare.
| Qarku | Shqiptarë të deklaruar | Përqindja e banorëve | Shqipja gjuhë amtare | Ndryshimi 2011–2021 |
|---|---|---|---|---|
| Qyteti i Zagrebit | 3.475 | 0,45 % | 3.300 | −817 |
| Istria | 2.055 | 1,05 % | 1.891 | −338 |
| Primorje-Gorski Kotar | 1.771 | 0,67 % | 2.022 | −639 |
| Split-Dalmacia | 864 | 0,20 % | 871 | −161 |
| Zadar | 781 | 0,49 % | 767 | −127 |
| Qarku i Zagrebit | 771 | 0,26 % | 801 | −150 |
| Osijek-Baranja | 681 | 0,26 % | 630 | −184 |
| Bjelovar-Bilogora | 469 | 0,46 % | 416 | −274 |
| Sisak-Moslavina | 407 | 0,29 % | 346 | −169 |
| Šibenik-Knin | 392 | 0,41 % | 376 | +13 |
| Vukovar-Srijem | 342 | 0,24 % | 303 | −150 |
| Dubrovnik-Neretva | 308 | 0,27 % | 323 | −100 |
| Kroacia | 13.817 | 0,36 % | 13.503 | −3.696 |
Burimi: DZS, Popis 2021 · Popis 2011.
Brenda Zagrebit: Peščenica, Dubrava, Trešnjevka
Brenda kryeqytetit komuniteti ndjek të njëjtën logjikë si në Zürich apo në Mynih: lagjet punëtore, jo qendra. Peščenica–Žitnjak në juglindje ka më shumë shqiptarë se çdo rreth tjetër i qytetit, 495, dhe përqindjen më të lartë, 0,93 për qind. Pasojnë Gornja Dubrava (301), Trešnjevka-sjever (289), Stenjevec (285), Novi Zagreb-zapad (244) dhe Sesvete (240). Bërthama e vjetër, Donji Grad, ka 131.
Këshilli i Pakicës Kombëtare Shqiptare i Qytetit të Zagrebit, i zgjedhur më 7 maj 2023 me 25 anëtarë, përfaqëson këta 3.475 vetë — dhe atë vit kishte 3.935 votues të regjistruar të pakicës, një kujtesë se regjistri zgjedhor dhe regjistrimi i popullsisë nuk pajtohen se kush është shqiptar në Zagreb.
| Rrethi i qytetit | Shqiptarë të deklaruar | Përqindja e banorëve |
|---|---|---|
| Peščenica – Žitnjak | 495 | 0,93 % |
| Gornja Dubrava | 301 | 0,52 % |
| Trešnjevka – sjever | 289 | 0,55 % |
| Stenjevec | 285 | 0,53 % |
| Novi Zagreb – zapad | 244 | 0,38 % |
| Sesvete | 240 | 0,34 % |
| Maksimir | 214 | 0,45 % |
| Novi Zagreb – istok | 214 | 0,38 % |
Burimi: DZS, Popis 2021.
Bregdeti i Istrias dhe i Kvarnerit
Bregdeti është vendi ku shqiptarët u bënë, në një farë kuptimi, biznesi i vogël kroat. Rijeka është qyteti me komunitetin më të madh jashtë Zagrebit, me 522 shqiptarë të deklaruar — dhe 757 vetë që dhanë shqipen si gjuhë amtare, një numërim sipas gjuhës një herë e gjysmë më i madh se numërimi sipas identitetit, që është shenja më e qartë në gjithë regjistrimin e familjeve që flasin shqip në shtëpi dhe shkruajnë diçka tjetër në formular. Zadar ka 458, Pula 440, Poreč 359, Osijek 353, Rovinj 324, Medulin 281, Split 266 dhe Crikvenica 207.
Një profil i vitit 2011 në Glas Istre e tha troç: lokalet tregtare më tërheqëse në bregdetin e Istrias janë pronë e sipërmarrësve shqiptarë, argjendarë nga Kosova dhe ëmbëltarë nga Maqedonia perëndimore. Ëmbëltoren e parë të Novigradit, Europa, e hapi në vitin 1964 Ruždi Hasipi nga Gostivari. Ato familje janë arsyeja pse përqindja në Rovinj, Poreč dhe Medulin është gjashtë deri në dymbëdhjetë herë më e lartë se ajo kombëtare.
| Qyteti ose komuna | Qarku | Shqiptarë të deklaruar | Përqindja e banorëve | Shqipja gjuhë amtare |
|---|---|---|---|---|
| Rijeka | Primorje-Gorski Kotar | 522 | 0,48 % | 757 |
| Zadar | Zadar | 458 | 0,65 % | 447 |
| Pula | Istria | 440 | 0,84 % | 384 |
| Poreč | Istria | 359 | 2,16 % | 313 |
| Osijek | Osijek-Baranja | 353 | 0,37 % | 323 |
| Rovinj | Istria | 324 | 2,50 % | 309 |
| Medulin | Istria | 281 | 4,29 % | 275 |
| Split | Split-Dalmacia | 266 | 0,17 % | 246 |
| Crikvenica | Primorje-Gorski Kotar | 207 | 2,07 % | 243 |
| Velika Gorica | Qarku i Zagrebit | 192 | 0,31 % | 187 |
| Umag | Istria | 184 | 1,45 % | 176 |
| Šibenik | Šibenik-Knin | 172 | 0,40 % | 181 |
Burimi: DZS, Popis 2021.
Arbëneshët e Zarës: 300 vjet shqip në Adriatik
Lagjja jugore e Zadarit quhet Arbanasi. Edhe vetë banorët e saj e quajnë veten arbanasi — arbëneshë — dhe e folmja e tyre, arbanaški govor në kroatisht e arbënishtja në gjuhën e tyre, është shqipja më e vjetër që flitet pa ndërprerje në Kroaci, më e vjetër se shteti shqiptar, më e vjetër se alfabeti i njësuar i shqipes. Në vitin 2026 qyteti e shënoi 300-vjetorin e tyre me një program prej më shumë se 65 ngjarjesh.
Një kryeipeshkv, tre fshatra dhe një lagje e quajtur Borgo Erizzo
Historia nis me një kryeipeshkv venedikas. Vicko Zmajević, i lindur në Perast më 1670, ishte kryeipeshkv i Tivarit (Bar) nga viti 1701 dhe i Zadarit nga viti 1713, dhe nga Tivari i njihte fshatrat katolike shqiptare të Krajës së Shkodrës (Skadarska Krajina), kodrat mes Liqenit të Shkodrës dhe detit, të cilat kufiri osman i kishte shkëputur nga ipeshkvi i tyre. Familjet e para — rreth njëzet — mbërritën në pranverën e vitit 1726 nga fshatrat Briska, Šestani dhe Livari. Nëse Venediku i vendosi fillimisht në Zemunik apo drejtpërdrejt në lagjen jashtë mureve të Zadarit, historianët e diskutojnë ende, dhe të dyja ndodhën po atë vit: një kadastër venedikase e qershorit 1726, Alphabeto di Erizzovo Sello, rendit 21 familje që morën tokë në Zemunik, në një fshat të vogël të quajtur sipas provveditore generale Nicolò Erizzo, ndërsa dokumenti më i hershëm i ruajtur për lagjen që mori emrin e tij — Borgo Erizzo, Arbanasi i sotëm — mban datën 15 gusht 1726.
Familje të tjera erdhën më 1727 dhe, në shpërnguljen e vetme më të madhe, më 1733 — 28 familje dhe 199 vetë, sipas numërimit që gjuhëtarët e citojnë ende. Zmajević e pagoi vetë kishën e tyre: Gospa Loretska, Zoja e Loretos, e ndërtuar nga viti 1734 deri më 1737, ende kisha famullitare e Arbanasit dhe qendra e festës së lagjes çdo 10 maj. Arbanasi mbeti vendbanim më vete deri në vitin 1944, kur u bë pjesë e Zadarit; shumë nga banorët e tij emigruan pas vitit 1945, kur ofrohej shtetësia italiane.
Një dialekt me disa qindra folës të mbetur
Ajo që sollën me vete ishte një gegërishte veriperëndimore, dhe ajo që ruajtën për tre shekuj, në një qytet kroat dhe italian, është një e folme që nuk flitet më askund tjetër — me leksik të mbushur me çakavishte dhe italishte, dhe pa asnjë shtresë turke të periudhës osmane. Fjalori i vetëm është Rječnik govora zadarskih Arbanasa i Kruno Krstić-it, i vitit 1987, me rreth 4.500 zëra; Krstić kishte lindur në Arbanasi më 1905. Në vitin 2010 Ministria e Kulturës e regjistroi të folmen e arbëneshëve në Regjistrin e të Mirave Kulturore të Kroacisë si të mirë jomateriale të mbrojtur, me numrin Z-4845, dhe në shkallën e rrezikimit të UNESCO-s studimi i vitit 2018 nga Šimičić dhe Bilić Meštrić e klasifikon si të rrezikuar rëndë.
Shifrat janë të zymta. Një numërim i Kovačec-it, botuar më 2002 dhe i bartur në një studim dokumentues të vitit 2016, i vlerësoi në më pak se 200 folës plotësisht të aftë dhe rreth 500 që e kuptojnë; Maximiljana Barančić, gjuhëtarja e lindur në Arbanasi që mban kurse javore në Zadar që nga prilli i vitit 2015 dhe që botoi një tekst mësimor më 2017 dhe një fjalor më 2020, i vlerëson në 150 deri në 300 folës, 500 që e kuptojnë dhe rreth 1.000 që dinë disa fjalë. Ndërprerja e transmetimit ndodhi në dekadat e pasluftës, kur prindërit arbëneshë pushuan së foluri arbënisht me fëmijët e tyre. Që nga viti 2016 gjimnazi Vladimir Nazor në Zadar e ofron shqipen standarde si lëndë me zgjedhje, dhe në verën e vitit 2026 dega e Arbanasit e bibliotekës së qytetit — që mban emrin e Aleksandar Stipčević-it — organizoi punëtori ku të folmen ua mësonin nxënësve të shkollës fillore.
Kush janë, atëherë? Regjistrimi nuk mund ta thotë: nuk ka kuti „arbënesh“, dhe 458 personat që u deklaruan shqiptarë në Qytetin e Zadarit më 2021 janë kryesisht komuniteti i ri shqiptar, jo ai i vjetër. Enciklopedia Kroate vlerëson 2.000 deri në 3.000 arbëneshë, shumica e të cilëve deklarohen kroatë. Politologët që e studiuan komunitetin në vitin 2018 gjetën se ai kishte ndërtuar një identitet nënkombëtar brenda kombit kroat — arbënesh së pari, kroat për nga kombësia, pa asnjë dëshirë për t’u numëruar si pakicë kombëtare shqiptare.
Unë jam arbënesh i Zadarit — që do të thotë se jam kroat.
Božidar Kalmeta, ish-kryetar i bashkisë së Zadarit dhe ish-ministër në qeveri, për Zadarski list, janar 2026
1726–2026: viti i jubileut
Viti jubilar u hap më 19 dhe 20 janar 2026 me një program prej më shumë se 65 ngjarjesh kulturore, sportive dhe fetare. Arkivi Shtetëror dhe Muzeu Kombëtar në Zadar hapën më 4 maj ekspozitën „300 vjet të arbëneshëve në trevën e Zadarit“; Universiteti i Zadarit priti më 6 maj Akademinë solemne (Svečana akademija), me një delegacion të Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës në qytet nga 5 deri më 8 maj; festa e Gospa Loretska-s më 10 maj solli procesionin, kalimin votiv nën statujë dhe një koncert. Më 4 gusht qyteti organizoi koncertin „Arbanasi od srca pjesmom“ në Forumin romak, me Đani Maršan-in mes këngëtarëve; një kolokium shkencor për arbëneshët është planifikuar në universitet për 20 tetor 2026.
Si erdhën shqiptarët në Kroaci?
Arbëneshët nuk ishin shqiptarët e parë në këtë bregdet, vetëm të parët që mbetën si komunitet. Për katër shekuj para tyre, shqiptarët vinin në Dalmaci ashtu siç vinte shumica në Dalmacinë venedikase: si ushtarë, detarë dhe refugjatë të Republikës. Dhe pas tyre erdhën edhe tri valë të tjera — zejtarët e kohës së Jugosllavisë, vullnetarët e vitit 1991 dhe punëtorët sezonalë të dekadës së fundit.
Ushtarët e Serenissima-s
Historianët kroatë kanë gjurmuar një komunitet shqiptar në Venedik nga gjysma e dytë e shekullit XIV deri në rënien e Republikës më 1797, me njerëz nga Ulqini, Shkodra, Lezha dhe Durrësi. Zadari, kryeqendra e Dalmacisë venedikase, ishte strehë e natyrshme për shqiptarët katolikë që iknin nga luftërat venedikase-osmane të shekullit XVII, Lufta e Kandias (Kretës) e viteve 1645–1669 dhe Lufta e Moresë e viteve 1684–1699, dhe ushtarët shqiptarë ishin aq të dukshëm në garnizonin e tij, sa më 1675 u themelua në qytet një vëllazëri e Shën Jeronimit për ushtarët kroatë e shqiptarë së bashku. Kolonët e Zmajević-it të vitit 1726 mbërritën në një qytet që i njihte tashmë.
Bukëpjekës, argjendarë dhe ëmbëltarë
Komuniteti modern u krijua në Jugosllavinë socialiste, dhe u krijua nga zanatet. Një studim etnologjik i Universitetit të Zagrebit gjeti se qysh më 1947 rreth 600 bukëpjekës nga fshatrat Zym dhe Damjan të krahinës së Hasit në Kosovë ishin me punë të përkohshme në Kroaci; nga fillimi i viteve 1950 deri në fund të viteve 1970, bregdeti turistik në zhvillim i Istrias tërhiqte çdo sezon shqiptarë nga Kosova dhe Maqedonia, dhe sezon pas sezoni ata mbetën. Tri zanate dhe tri krahina: argjendarë katolikë nga Prizreni, bukëpjekës myslimanë nga Hasi dhe ëmbëltarë myslimanë — slastičari — nga Maqedonia perëndimore, Tetova dhe Gostivari.
Regjistrimet tregojnë migrantët sezonalë duke u shndërruar në pakicë. Nga 2.126 shqiptarë më 1961, numri u rrit në 6.006 më 1981 dhe në 12.032 më 1991. Ëmbëltorja më e vjetër e Zagrebit, Orijent, është në duart e familjes Tahiri që nga viti 1936 — Zulfi Tahiri erdhi nga Shqipëria dhe punoi me emër të rremë gjatë Luftës së Dytë Botërore — dhe vajzat e tij vazhdonin të merreshin me të edhe dekada më vonë. Slastičarnica Zagreb në qendër të qytetit i përket familjes Redžepi, e ardhur nga Tetova më 1949, që nga fillimi i viteve 1950. Dhe më 1960 studentët mes tyre themeluan shoqatën që është ende më e vjetra shqiptare në vend: Shkëndija, e regjistruar më 17 nëntor 1960 si Klubi i Studentëve nga Kosova, që ka pasur rreth 2.000 anëtarë që atëherë.
1991–1995: Lufta e Atdheut
Kur Jugosllavia u shpërbë, shqiptarët në Kroaci zgjodhën Kroacinë. Asnjë regjistër shtetëror nuk i ndan mbrojtësit e Kroacisë sipas pakicave, prandaj shifrat e vetme janë ato të vetë komunitetit: Unioni i Shqiptarëve numëroi më 2019 gati 3.000 mbrojtës shqiptarë, prej të cilëve 87 u vranë, 304 u plagosën dhe 229 mbetën me invaliditet lufte, rreth 200 prej tyre në mbrojtjen e Vukovarit. Sipas portalit të pakicave nacionalnemanjine.hr, në shtator 1991 Tom Beriša formoi njësinë e parë vullnetare shqiptare me marrëveshje mes presidentëve Tuđman dhe Rugova, dhe në tetor njëmbëdhjetë autobusë me vullnetarë shqiptarë mbërritën në Gospić.
Dy nga gjeneralët e luftës ishin shqiptarë nga Kosova. Rahim Ademi, i lindur më 1954 afër Vushtrrisë, ishte gjykuar në Sarajevë më 1986 për „minimin e Jugosllavisë“ — siç e thoshte ai vetë, për të qenë shqiptar në ushtrinë e gabuar — dhe u ngjit deri në gradën e gjeneralmajorit të Ushtrisë Kroate; i akuzuar nga Tribunali i Hagës për Xhepin e Medakut, çështja e tij ishte e para që iu kthye Kroacisë, dhe Gjykata e Qarkut të Zagrebit e shpalli të pafajshëm për të gjitha akuzat më 30 maj 2008. Agim Çeku shërbeu tetë vjet në Ushtrinë Kroate, arriti gradën e gjeneralit të brigadës dhe në maj 1999 u bë shef i shtabit të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Dhe më 15 janar 1992, ditën kur Komuniteti Evropian e njohu Kroacinë, një karateist i lindur në Shkup, Enver Idrizi, fitoi medaljen e parë për vendin e pavarur.
Unë jam shqiptar. Kosova është vendi im. Përmes kombëtares kroate e promovova futbollin shqiptar.
Ardian Kozniku, fitues i medaljes së bronztë me Kroacinë në Kupën e Botës 1998, për Net.hr, qershor 2024
- 1675 · Në Zadar themelohet një vëllazëri e Shën Jeronimit për ushtarët kroatë dhe shqiptarë në shërbim të Venedikut.
- 1726 · Pranverë: familjet e para nga Briska, Šestani dhe Livari, poshtë Liqenit të Shkodrës, mbërrijnë në Zadar; në qershor 21 familje marrin tokë në Zemunik, ndërsa dokumenti më i hershëm për Borgo Erizzo, Arbanasin e sotëm, mban datën 15 gusht.
- 1733 · Një shpërngulje e dytë, më e madhe; kisha e Gospa Loretska-s ndërtohet në vitet 1734–1737 me shpenzimet e kryeipeshkvit Zmajević.
- 1947 · Rreth 600 bukëpjekës nga fshatrat e Hasit, Zym dhe Damjan, janë me punë të përkohshme në Kroaci.
- 1960 · 17 nëntor: studentët nga Kosova themelojnë Shkëndijën në Zagreb, ende shoqata më e vjetër shqiptare në Kroaci.
- 1991 · Shqiptarët dalin vullnetarë në Ushtrinë Kroate gjatë Luftës së Atdheut; në Zagreb themelohet Misioni Katolik Shqiptar.
- 1992 · Shqipëria e njeh Kroacinë më 21 janar; marrëdhëniet diplomatike vendosen më 25 gusht.
- 2002 · 13 dhjetor: Ligji Kushtetues për të Drejtat e Pakicave Kombëtare u jep shqiptarëve këshilla, përfaqësues dhe një ulëse të përbashkët në Sabor.
- 2008 · 19 mars: Kroacia e njeh Kosovën. Në Zadar hapet dega e bibliotekës në Arbanasi.
- 2009 · 1 prill: Shqipëria dhe Kroacia anëtarësohen në NATO të njëjtën ditë.
- 2015 · Ermina Lekaj Prljaskaj bëhet shqiptarja e parë që mban ulësen e pakicave në Sabor, për tre mandate deri më 2024.
- 2021 · 1 janar: shfuqizohet kuota vjetore për punëtorët e huaj; atë vit 7.913 leje u jepen shtetasve të Kosovës. 31 gusht: regjistrimi numëron 13.817 shqiptarë.
- 2024 · 24 shkurt: në Zagreb hapet Qendra Kulturore Shqiptare, e financuar nga qeveria kroate. 19 qershor: Kroaci 2–2 Shqipëri në Hamburg.
- 2025 · 18 mars: Kroacia, Shqipëria dhe Kosova nënshkruajnë në Tiranë një deklaratë trepalëshe për mbrojtjen.
- 2026 · Zadari shënon 300-vjetorin e arbëneshëve me më shumë se 65 ngjarje; akademia mbahet më 6 maj.
Çfarë gjuhe flasin shqiptarët në Kroaci — dhe çfarë feje kanë?
Kroacia pyet drejtpërdrejt për gjuhën, gjë që Zvicra dhe Gjermania nuk e bëjnë, dhe përgjigjja është se shqipja mbijeton në shtëpi. 13.503 persona e dhanë shqipen si gjuhë amtare më 2021 — 98 për qind e numrit të atyre që u deklaruan me përkatësi etnike shqiptare, dhe në Rijeka më shumë se vetë numri etnik. Zagrebi kishte 3.300 shqipfolës, Primorje-Gorski Kotar 2.022, Istria 1.891.
Feja e ndan komunitetin afërsisht ashtu siç e ndan Shqipërinë: 7.421 myslimanë, 53,7 për qind, dhe 5.311 katolikë, 38,4 për qind, me 242 të krishterë të tjerë dhe 235 që u deklaruan pa fe. Shqiptarët janë 14,6 për qind e të gjithë 50.981 myslimanëve në Kroaci. Xhamia e Zagrebit, e përfunduar më 1987, dhe xhamia e Rijekës e vitit 2013 i përkasin Bashkësisë Islame të Kroacisë, në të cilën shqiptarët nga Kosova dhe Maqedonia kanë qenë gjithmonë një pakicë e madhe përkrah shumicës boshnjake. Nga ana katolike, Misioni Katolik Shqiptar u themelua në Zagreb më 1991 me nismën e priftit Dodë Gjergji, me bekimin e kardinalit Kuharić; drejtuesi i tij, don Kristë Gjergji, flet për tetë deri në nëntë mijë katolikë shqiptarë në Kroaci — një numërim baritor që është më i madh se ai i regjistrimit, sepse përfshin familje që deklarohen kroate. Një mision i dytë u themelua në kryedioqezën e Rijekës më 1 shtator 2024, me meshë në shqip çdo të diel në Škurinje.
Komuniteti është i ri për standardet e Kroacisë. 18,2 për qind e shqiptarëve ishin nën 15 vjeç më 2021, kundrejt 14,3 për qind për të gjithë vendin; vetëm 10,7 për qind ishin 65 vjeç e lart, kundrejt 22,5 për qind. Burrat janë 54,3 për qind — shenja e një komuniteti të cilit vazhdojnë t’i bashkohen punëtorë.
Shqipja në shkollat kroate
Shqipja mësohet në shkollat shtetërore kroate sipas asaj që sistemi e quan modeli C: gjuha dhe kultura e një pakice si lëndë shtesë. Në vitin shkollor 2021/22 ajo ofrohej në 17 shkolla fillore dhe në një shkollë të mesme — dy në Zagreb, dy në Osijek, si dhe në Rijeka, Pula, Zadar, Poreč, Rovinj, Medulin, Krk, Karlovac, Velika Gorica, Kaštel Novi, Đakovo, Slavonski Brod dhe Velika Pisanica. Në nëntor 2025 ministria miratoi një kurrikulë kombëtare për lëndën, në fuqi nga viti shkollor 2025/26. Burimet: Qeveria e Kroacisë, lista e shkollave me mësim në gjuhët e pakicave 2021/22; Narodne novine 148/2025.
Puna, biznesi dhe të ardhurit e rinj nga Kosova
Komunitetin e mbajnë dy ekonomi krejt të ndryshme. Njëra është e vjetër, urbane dhe e vetëpunësuar: furrat e bukës, ëmbëltoret dhe argjendaritë që kanë qenë shqiptare në qytetet kroate që nga vitet 1950. Tjetra është e re, sezonale dhe bregdetare — mijëra shtetas të Kosovës që vijnë çdo vit për të ndërtuar hotele dhe për të punuar në to.
Lejet që nga heqja e kuotës
Tregu kroat i punës ndryshoi më 1 janar 2021, kur Ligji i ri për të huajt shfuqizoi kuotën vjetore për punëtorët e huaj — 31.000 më 2018, 65.100 më 2019, 78.470 më 2020 — dhe e zëvendësoi me një test të tregut të punës. Ministria e Punëve të Brendshme lëshoi 81.995 leje qëndrimi dhe pune më 2021, 124.121 më 2022, 172.499 më 2023 dhe 206.529 më 2024, para rënies së parë që nga liberalizimi i vitit 2021, në 170.723 më 2025 — pra leje, domethënë dokumente që përfshijnë rinovimet dhe lejet sezonale, jo persona të veçantë. Shtetasit e Kosovës morën 7.913 nga lejet e vitit 2021, shtetësia e tretë më e madhe; 8.979 më 2022, një kulm prej 9.922 më 2023, pastaj 8.139 dhe 6.355. Shtetasit e Shqipërisë morën 3.720, 4.256 dhe 4.244 në vitet 2021–2023, para se të dilnin nga dhjetëshja e parë. Në shtatë muajt e parë të vitit 2026 shtetasit e Kosovës morën 3.831 leje dhe shtetasit e Shqipërisë 1.771.
Seria e Eurostat-it tregon se çfarë do të thotë kjo si numër personash të pranishëm. Më 31 dhjetor 2021, 6.447 shtetas të Kosovës dhe 2.588 shtetas të Shqipërisë mbanin një leje të vlefshme qëndrimi në Kroaci; dy vjet më vonë 8.077 dhe 3.265; në fund të vitit 2025, 6.702 dhe 2.516. Vetë Ministria e Punëve të Brendshme e Kosovës llogarit se 27 për qind e shtetasve të saj që mbajnë leje qëndrimi për punësim në BE e mbajnë atë në Kroaci — e dyta vetëm pas Sllovenisë me 36 për qind, përpara Gjermanisë me 19. Ambasadori i Kosovës në Zagreb foli më 2024 për rreth 10.000 bashkatdhetarë të tij që punojnë në Kroaci, shumë prej tyre në turizëm.
Aty ku punojnë është aty ku janë lejet: më 2025 Administrata e Policisë së Zagrebit lëshoi 43.113 nga të gjitha lejet, Istria 24.456, Split-Dalmacia 17.448, Primorje-Gorski Kotar 15.421, Dubrovnik-Neretva 12.553 dhe Zadar 11.394, me turizmin dhe hotelerinë (52.858) dhe ndërtimtarinë (52.776) si dy sektorët mbizotërues në shkallë vendi. Një agjenci punësimi në Tiranë reklamoi për sezonin 2024 vende pune verore nga mesi i prillit deri në mesin e tetorit, me 1.200 deri në 2.000 euro në muaj. Që nga 15 marsi 2025 një leje mund të zgjasë tre vjet dhe një leje sezonale nëntë muaj, dhe shtypi shqip në Kosovë e raportoi ndryshimin si një lehtësim të madh për punëtorët kosovarë në Kroaci.
| Viti | Shtetas të Kosovës | Shtetas të Shqipërisë | Të gjitha lejet e lëshuara |
|---|---|---|---|
| 2021 | 7.913 | 3.720 | 81.995 |
| 2022 | 8.979 | 4.256 | 124.121 |
| 2023 | 9.922 | 4.244 | 172.499 |
| 2024 | 8.139 | – | 206.529 |
| 2025 | 6.355 | – | 170.723 |
Burimi: MUP RH, dozvole za boravak i rad 2021–2025.
Zanatet që ndërtuan komunitetin
Ekonomia e vjetër matet me tabelat e dyqaneve. Një studim i vitit 2017 nga Departamenti i Etnologjisë i Universitetit të Zagrebit shfletoi regjistrin e Shoqatës së Zejtarëve të Zagrebit: qyteti kishte 93 furra buke të regjistruara si zeje dhe, sipas numërimit joformal të një prej zyrtarëve të shoqatës, 79 nga pronarët e tyre mbanin emra shqiptarë; nga 65 zeje argjendarie, familje me vetëm shtatë mbiemra nga Prizreni zotëronin 27. Furra më e njohur e lagjes Dugave në Zagreb drejtohet nga vëllezërit Bućaj, nga një fshat pranë Gjakovës, që nga fundi i viteve 1980, e hapur natë e ditë; një argjendar nga rrethinat e Prizrenit e mban dyqanin e tij në krye të rrugës Jurišićeva që nga viti 1973. E njëjta pamje përsëritet në çdo rrugë kryesore bregdetare, nga Umagu deri në Dubrovnik.
Të drejtat, politika dhe institucionet e komunitetit
Shqiptarët janë një nga 22 pakicat kombëtare të përmendura në themelet historike të Kushtetutës së Kroacisë, dhe Ligji Kushtetues për të Drejtat e Pakicave Kombëtare i 13 dhjetorit 2002 i jep çdo pakice të njëjtat tre instrumente: këshilla të zgjedhur në qarqe, qytete dhe komuna, përfaqësues individualë atje ku komuniteti është tepër i vogël për një këshill, dhe ulëse në parlament.
Një ulëse në Sabor, e ndarë mes pesë pakicave
Në Sabor, tetë ulëse janë të rezervuara për pakicat dhe zgjidhen në njësinë e dymbëdhjetë zgjedhore, mbarëkombëtare. Shqiptarët e ndajnë njërën prej tyre me pakicat boshnjake, malazeze, maqedonase dhe sllovene. Nga 2003 deri më 2015 ulësen e mbajtën politikanë boshnjakë; në dhjetor 2015 Ermina Lekaj Prljaskaj, e lindur në Prizren më 1971, u bë shqiptarja e parë që e fitoi, dhe e mbajti për tre mandate; në të dytin dhe të tretin kandidoi për Unionin e Shqiptarëve. Në zgjedhjet e prillit 2024 kandidati boshnjak Armin Hodžić e rimori me 3.357 vota kundrejt 2.249 të sajave, nga 7.213 që votuan.
Në nivel lokal komuniteti është shumë më i dukshëm. Në zgjedhjet për këshillat e pakicave më 7 maj 2023, shqiptarët zgjodhën 308 këshilltarë — shtatë këshilla qarqesh, tetë këshilla qytetesh dhe katër këshilla komunash — plus 13 përfaqësues individualë. Vetëm këshilli i Zagrebit ka 25 anëtarë.
| Mandati | Deputeti |
|---|---|
| 2003–2011 | Šemso Tanković (boshnjak, SDA HR) |
| 2011–2015 | Nedžad Hodžić (boshnjak, BDSH) |
| 2015–2024 | Ermina Lekaj Prljaskaj (shqiptare) — tre mandate, dy të fundit për Unionin e Shqiptarëve |
| 2024– | Armin Hodžić (boshnjak) — 3.357 vota kundrejt 2.249 |
Shoqatat, mediat dhe një qendër e re kulturore
Organizata ombrellë është Unioni i Shqiptarëve në Kroaci (Unija Albanaca u Republici Hrvatskoj), i themeluar më 1991–92 si Bashkësia e Shqiptarëve, me 18 shoqata anëtare në kuvendin e tij të vitit 2023 dhe me Esad Čollaku të rizgjedhur kryetar në tetor 2023 për një mandat të tretë. Krahas tij qëndrojnë Shkëndija (1960), Klubi i Grave Shqiptare „Kraljica Teuta“ (Mbretëresha Teuta; i regjistruar më 2005, i themeluar nga gazetarja e HRT-së Shenida Bilalli, me Ditët e Mbretëreshës Teuta që i mban çdo vit), shoqëria teatrore Mërgimtari (2014), si dhe shoqata qarqesh e qytetesh nga Istria deri në Osijek. Biblioteka Qendrore e Shqiptarëve, e strehuar në bibliotekën Bogdan Ogrizović të Zagrebit në rrugën Preradovićeva, ka 2.257 vëllime dhe numëronte 395 anëtarë.
Më 24 shkurt 2024 u hap Qendra Kulturore Shqiptare në Frane Petrića 4 në Zagreb — 500 metra katrorë, e financuar tërësisht nga zyra e qeverisë kroate për të drejtat e njeriut dhe pakicat kombëtare. Unioni boton të përmuajshmen Informatori në 1.500 kopje dhe Kraljica Teuta revistën dygjuhëshe Iliria; revista e pakicave e transmetuesit publik, Prizma, në transmetim që nga viti 1993, e mbulon rregullisht komunitetin. Ambasada e Shqipërisë në Zagreb, me konsullata nderi në Osijek, Dubrovnik, Rijeka dhe Zadar, dhe ambasada e Kosovës, e hapur më 19 shkurt 2010, me një konsullatë të përgjithshme në Zadar, e plotësojnë hartën institucionale; agjencia e diasporës e Shqipërisë numëron rreth 35 organizata shqiptare në Kroaci.
Shqiptarë të njohur në Kroaci
Çdo emër më poshtë përfshihet vetëm aty ku si karriera kroate, ashtu edhe origjina familjare shqiptare ose arbëneshe janë të dokumentuara, me fjalët e vetë personit ose në një biografi autoritative.
- Rahim Ademi — Gjeneralmajor i Ushtrisë Kroate, i lindur pranë Vushtrrisë në Kosovë më 1954; i gjykuar në Sarajevë më 1986, komandant në Gospić dhe Split gjatë Luftës së Atdheut, i shpallur i pafajshëm për të gjitha akuzat nga Gjykata e Qarkut të Zagrebit më 30 maj 2008. Hrvatska enciklopedija
- Agim Çeku — Oficer shqiptar nga Kosova që kaloi tetë vjet në Ushtrinë Kroate pas vitit 1991 dhe arriti gradën e gjeneralit të brigadës, para se të bëhej shef i shtabit të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në maj 1999. The Guardian, 1999
- Ardian Kozniku — I lindur dhe i rritur në Gjakovë, sulmues i Hajduk Splitit dhe Dinamo Zagrebit, shtatë ndeshje dhe dy gola me Kroacinë dhe një medalje bronzi në Kupën e Botës 1998. Net.hr, 2024
- Kujtim Shala — I lindur në Prizren më 1964, sulmues i Dinamo Zagrebit që nga viti 1988, që luajti në ndeshjen e parë ndërkombëtare të Kroacisë moderne, kundër Shteteve të Bashkuara më 17 tetor 1990. Federata Kroate e Futbollit
- Arijan Ademi — I lindur në Šibenik më 1991 në një familje nga Maqedonia, gjyshi i së cilës hapi atje një ëmbëltore më 1948; kapiten dhe lojtari më i titulluar në historinë e Dinamo Zagrebit, 33 ndeshje me Maqedoninë e Veriut. tportal.hr
- Enver Idrizi — Karateist i lindur në Shkup më 1966, që erdhi në Zagreb më 1989 dhe fitoi medaljen e parë për Kroacinë e pavarur më 15 janar 1992; kampion i Evropës më 1993 dhe 1995. Index.hr, 2024
- Aleksandar Stipčević — Arkeolog, bibliograf dhe albanolog, i lindur në Arbanasi më 1930, pedagog në Prishtinë, drejtor i bibliotekës së Akademisë dhe redaktor i Leksikonit Biografik Kroat; dega e bibliotekës në Arbanasi mban emrin e tij. Hrvatska enciklopedija
- Kruno Krstić — Filozof, gjuhëtar dhe enciklopedist, i lindur në Arbanasi më 1905, autor i të vetmit fjalor të së folmes arbëneshe (1987). Hrvatski biografski leksikon
- Šime dhe Pavle Dešpalj — Šime (1897–1981), kompozitor dhe shkrimtar në dialektin arbënesh, dhe i biri Pavle (1934–2021), dirigjent, kompozitor dhe nënkryetar i Akademisë Kroate të Shkencave dhe Arteve, nga „një familje e respektuar muzikantësh nga Arbanasi“. Hrvatski biografski leksikon; tportal.hr
- Josip „Pino“ Gjergja — Legjendë e basketbollit, i lindur në Zadar më 1937 në një familje arbëneshe: pesë tituj jugosllavë me KK Zadar, dy medalje argjendi në Kampionate Botërore me Jugosllavinë dhe më vonë trajner. Il Dalmata
- Đani Maršan — Këngëtar, kompozitor dhe diplomat, i lindur në Zadar më 1944 nga prindër nga Arbanasi, më vonë konsull i Kroacisë në Trieste, Perth dhe Milano; ai këndoi në koncertin e 300-vjetorit në Forum në gusht 2026. Glazba.hr
- Božidar Kalmeta — Për shumë vite kryetar i bashkisë së Zadarit dhe ministër në qeveri, arbëneshi i gjallë më i njohur: të parët e tij u larguan nga zona e Shkodrës 300 vjet më parë. Zadarski list, 2026
- Zef Mirdita — Historian dhe albanolog i lindur në Prizren më 1936, profesor në Prishtinë derisa lufta e solli në Zagreb më 1993, ku punoi në Institutin Kroat të Historisë deri në vdekjen e tij më 2016. Index.hr, 2016
- Ermina Lekaj Prljaskaj — E lindur në Prizren më 1971, deputetja e parë shqiptare në parlamentin kroat, mbajtëse e ulëses së përbashkët të pakicave nga dhjetori 2015 deri në maj 2024. Hrvatski sabor
Kroacia, Shqipëria dhe Kosova sot
Shqipëria e njohu Kroacinë më 21 janar 1992 dhe të dy vendet vendosën marrëdhënie diplomatike më 25 gusht të atij viti; Kroacia e njohu Kosovën më 19 mars 2008, me një deklaratë të përbashkët me Hungarinë dhe Bullgarinë, dhe marrëdhëniet pasuan më 30 qershor. Më 1 prill 2009 Shqipëria dhe Kroacia u anëtarësuan në NATO të njëjtën ditë, dhe më 18 mars 2025 ministrat e mbrojtjes të Kroacisë, Shqipërisë dhe Kosovës nënshkruan në Tiranë një deklaratë trepalëshe për bashkëpunim në mbrojtje. Kroacia është ndër mbështetësit më të zëshëm të anëtarësimit të Shqipërisë në BE; kryetari i parlamentit të saj e përsëriti këtë në Tiranë në qershor 2026.
Lidhjet e përditshme janë tregtia dhe pushimet. Eksportet kroate të mallrave drejt Kosovës arritën 202,5 milionë € më 2024, pra 20 për qind më shumë brenda një viti, dhe drejt Shqipërisë 100,4 milionë €. Që kur shtetasit e Kosovës fituan të drejtën e udhëtimit pa viza në zonën Shengen më 1 janar 2024 — Kroacia i ishte bashkuar Shengenit dhe euros një vit më parë — mbërritjet turistike nga Kosova në akomodimet komerciale kroate u rritën me hov nga 21.204 më 2023 në 33.615 më 2024, me 30.554 më 2025; mbërritjet nga Shqipëria ishin 24.309 më 2024 dhe 25.242 më 2025.
Dhe pastaj erdhi Hamburgu. Më 19 qershor 2024, në Kampionatin Evropian, Kroacia dhe Shqipëria u ndanë 2–2 para 46.784 shikuesve: Qazim Laçi shënoi në minutën e 11-të, Andrej Kramarić barazoi në të 74-ën, një autogol nga Klaus Gjasula e nxori Kroacinë përpara dy minuta më vonë — dhe vetë Gjasula barazoi në minutën e pestë të kohës shtesë. Në zonat e tifozëve në Hamburg dy flamujt e kuq qëndruan krah për krah, aty ku, për shumicën e njerëzve në këtë artikull, kanë qëndruar gjithmonë.
Komuniteti shqiptar në Kroaci sot
Komuniteti që del nga gjithë kjo është tre komunitete në një vend. Në Zagreb dhe në qytetet e brendshme, një pakicë e ngulitur prej dy e tre brezash, që ende drejton furrat e bukës dhe argjendaritë, zgjedh këshillat e veta, mëson shqipen të shtunave dhe feston Ditën e Flamurit çdo nëntor. Në bregdet, nga Umagu deri në Dubrovnik, një shtresë më e vjetër familjesh nga Istria dhe Kvarneri, pesha e të cilave në popullsi është më e larta në vend, dhe një shtresë më e re punëtorësh nga Kosova që mbushin hotelet çdo verë dhe gjithnjë e më shumë mbeten. Dhe në Zadar, arbëneshët — kroatë që e kanë mbajtur gjallë një dialekt shqip për treqind vjet dhe e kaluan vitin 2026 duke e festuar.
Ajo që i lidh është gjuha në shtëpi, besimi në dy kisha dhe një xhami, dhe një traditë organizimi që zë fill te studentët e vitit 1960. Ajo që i ndan është largësia: regjistrimi numëron 522 shqiptarë në Rijeka, 440 në Pula dhe 458 në Zadar, komunitete tepër të vogla për të pasur një treg martesor të vetin. Ky është një problem i njohur i diasporës, dhe pikërisht për ta zgjidhur atë ekziston dua.com.
dua.com është aplikacioni i takimeve dhe i komunitetit i ndërtuar për shqiptarët, me komunitetin më të madh të verifikuar shqiptar në internet. Në Kroaci kjo do të thotë se dikush në Medulin ose Crikvenica nuk kufizohet te disa qindra shqiptarët e qytetit të vet: aplikacioni lidh gjithë vendin dhe, përmes funksionit Fly, diasporën në Gjermani, Zvicër dhe Austri dhe atdheun në Kosovë, Shqipëri dhe Maqedoninë e Veriut. Profilet janë të verifikuara, ndërfaqja funksionon në shqip, dhe konteksti kulturor kuptohet pa shpjegime — gjë që, siç e di çdo shqiptar që ka provuar një aplikacion të zakonshëm, është thelbi i gjithë çështjes. Asnjë shifër për përdoruesit e dua.com në Kroaci nuk përdoret në këtë faqe si dëshmi për komunitetin; atë punë e bëjnë regjistrimi dhe regjistri i lejeve.
Adresari: komuniteti shqiptar në Kroaci
| Vendi | Organizata | Shënim |
|---|---|---|
| Zagrebi | Unija Albanaca u Republici Hrvatskoj (Unioni i Shqiptarëve në Republikën e Kroacisë) | Organizatë ombrellë e 18 shoqatave; buletini mujor Informatori |
| Zagrebi | Këshilli i Pakicës Kombëtare Shqiptare i Qytetit të Zagrebit | 25 këshilltarë të zgjedhur më 2023; kryetar Emirat Asipi |
| Zagrebi | AKDH Shkëndija | Themeluar më 17 nëntor 1960; folklor, kulturë, Dita e Flamurit |
| Zagrebi | Qendra Kulturore Shqiptare, Frane Petrića 4 | Hapur më 24 shkurt 2024; 500 m² |
| Zagrebi | Misioni Katolik Shqiptar në Kroaci | Themeluar më 1991; Babonićeva 12 |
| Zagrebi | Biblioteka Qendrore e Shqiptarëve (KGZ Bogdan Ogrizović) | Preradovićeva 5; 2.257 vëllime |
| Zagrebi | Klub albanskih žena „Kraljica Teuta“ (Klubi i Grave Shqiptare „Mbretëresha Teuta“) | Regjistruar më 2005; revista Iliria; Ditët e Mbretëreshës Teuta |
| Zagrebi | Bashkësia Islame e Kroacisë — Xhamia e Zagrebit | Qendra islame, e përfunduar më 1987 |
| Zagrebi | Ambasada e Republikës së Shqipërisë | Konsullata nderi në Osijek, Dubrovnik, Rijeka dhe Zadar |
| Zagrebi | Ambasada e Republikës së Kosovës | Hapur më 19 shkurt 2010; konsullatë e përgjithshme në Zadar |
| Rijeka | Misioni Katolik Shqiptar, Kryedioqeza e Rijekës | Themeluar më 1 shtator 2024; meshë në shqip të dielave në Škurinje |
| Zadar | Društvo zadarskih Arbanasa · KUU Vicko Zmajević | Shoqatat e arbëneshëve; festa e Gospa Loretska-s më 10 maj |
| Zadar | Biblioteka e Qytetit — dega Aleksandar Stipčević, Arbanasi | Kurse të së folmes arbëneshe dhe koleksion i trashëgimisë |
| Kroacia | Zyra e Qeverisë për të drejtat e njeriut dhe pakicat kombëtare — Shqiptarët | Profili zyrtar i pakicës, këshillat dhe financimi |
Pyetje të shpeshta për shqiptarët në Kroaci
Sa shqiptarë jetojnë në Kroaci?
Regjistrimi i vitit 2021 numëroi 13.817 persona që deklaruan përkatësi etnike shqiptare dhe 13.503 me shqipen si gjuhë amtare. Po t’u shtohen 980 personat që u deklaruan kosovarë, shtetasit e Kosovës dhe të Shqipërisë me leje të vlefshme qëndrimi në fund të vitit, të cilët nuk numërohen si banorë, dhe 2.000–3.000 arbëneshët e Zarës, del një shifër realiste prej 24.000 deri 27.000 personash me origjinë, gjuhë ose shtetësi shqiptare që jetojnë në vend brenda një viti të caktuar.
Ku jetojnë shumica e shqiptarëve në Kroaci?
Qyteti i Zagrebit kishte 3.475 shqiptarë të deklaruar më 2021, i ndjekur nga Istria (2.055) dhe Primorje-Gorski Kotar rreth Rijekës (1.771). Sipas përqindjes në popullsi prin bregdeti i Istrias: 4,29 për qind në Medulin, 2,50 për qind në Rovinj dhe 2,16 për qind në Poreč.
Kush janë arbëneshët e Zarës?
Pasardhës të familjeve katolike shqiptare nga fshatrat Briska, Šestani dhe Livari poshtë Liqenit të Shkodrës, të vendosur në Zadar (Zara) që nga viti 1726 nga kryeipeshkvi Vicko Zmajević. Ata flasin ende një të folme gege të shqipes, e mbrojtur si e mirë kulturore kroate që nga viti 2010, por deklarohen kroatë; viti 2026 shënon 300-vjetorin e tyre.
A janë shqiptarët pakicë kombëtare e njohur në Kroaci?
Po. Shqiptarët janë një nga 22 pakicat e përmendura në kushtetutë dhe ndajnë një nga tetë ulëset e pakicave në Sabor me pakicat boshnjake, malazeze, maqedonase dhe sllovene. Më 2023 ata zgjodhën 308 këshilltarë të pakicës në shtatë qarqe, tetë qytete dhe katër komuna.
Sa kosovarë punojnë në Kroaci?
Ministria e Punëve të Brendshme u lëshoi shtetasve të Kosovës 9.922 leje qëndrimi dhe pune më 2023, 8.139 më 2024 dhe 6.355 më 2025. Më 31 dhjetor 2023, 8.077 shtetas të Kosovës kishin leje të vlefshme; ambasadori i Kosovës foli për rreth 10.000 shtetas të vendit të tij që punojnë në Kroaci, shumë prej tyre në turizëm.
A luftuan shqiptarët për Kroacinë në vitet 1990?
Asnjë regjistër shtetëror nuk i numëron mbrojtësit sipas pakicave. Sipas numërimit të vetë Unionit të Shqiptarëve më 2019, gati 3.000 shqiptarë shërbyen në Ushtrinë Kroate dhe 87 u vranë. Rahim Ademi dhe Agim Çeku, të dy shqiptarë nga Kosova, u bënë gjeneralë.
Çfarë feje kanë shqiptarët në Kroaci?
Në regjistrimin e vitit 2021 u deklaruan myslimanë 53,7 për qind (7.421) dhe katolikë 38,4 për qind (5.311), me 242 të krishterë të tjerë dhe 235 jofetarë. Shqiptarët përbëjnë 14,6 për qind të të gjithë myslimanëve në Kroaci.
A mund të mësojnë fëmijët shqip në shkollat kroate?
Po, sipas modelit C. Në vitin shkollor 2021/22 gjuha dhe kultura shqiptare mësohej në 17 shkolla fillore dhe një shkollë të mesme, nga Zagrebi e Osijeku deri në Pula, Zadar dhe Medulin, ndërsa një kurrikulë kombëtare për këtë lëndë hyri në fuqi në 2025/26.
