Shqiptarët në Slloveni: sa janë, ku jetojnë dhe si arritën atje

Sllovenia u kërkoi njerëzve të deklaronin kombësinë e tyre për herë të fundit në vitin 2002. Gjashtë mijë e njëqind e tetëdhjetë e gjashtë u përgjigjën shqiptare. Pastaj vendi pushoi së pyeturi — dhe gjithçka që dimë që nga ajo kohë është dashur të rindërtohet nga pasaportat, vendlindjet dhe dosjet gjyqësore.

Që nga viti 2011, regjistrimet e popullsisë në Slloveni hartohen nga regjistrat administrativë, të cilët nuk përmbajnë të dhëna për përkatësinë etnike, gjuhën amtare apo fenë. Organi monitorues i Këshillit të Evropës shënonte në opinionin e vitit 2022 se shteti nuk kishte të dhëna të tilla në regjistra dhe nuk planifikonte një anketë për t’i mbledhur. Pra, pas vitit 2002 nuk ka numërim zyrtar etnik. Politikat mund të ndryshojnë, por përgjigjja e sotme duhet të tregojë çfarë numëron secili regjistër, kë lë jashtë dhe çfarë supozimesh kërkon një vlerësim.

Sa shqiptarë jetojnë në Slloveni?

Modeli ynë i mbështetur në regjistra jep një skenar qendror prej rreth 38.000 banorësh me prejardhje shqiptare, me një interval skenarësh të rrumbullakosur gjerësisht prej 35.000 deri në 45.000. Ky është rindërtimi ynë ilustrues mbi bazën e 1 janarit 2025, jo shifër zyrtare apo interval statistikor besimi. Përqindjet etnike të grupeve të migrantëve nuk janë matur. Supozime të tjera të arsyeshme dhe njerëzit që modeli lë jashtë mund ta vendosin popullsinë reale jashtë këtij intervali.

Për më shumë rreth kësaj teme, lexoni Shqiptarët në Kroaci dhe Shqiptarët në Zvicër.

Ai gjithashtu nuk u ngjan aspak numrave që qarkullojnë. Infokutia e Wikipedia-s në anglisht thotë “rreth 10.000” dhe nuk ka mbajtur asnjë referencë për atë shifër që kur një redaktor anonim e shtoi në vitin 2019; burimi i mundshëm është një fjali në një faqe të ambasadës shqiptare pa vit dhe pa asnjë institut statistikor pas saj. Shifra tjetër e Wikipedia-s, 6.228, del të jetë përqindja e regjistrimit të vitit 2002 — 0.31% — e riaplikuar mbi një total popullsie të mëvonshëm, e larë përmes një faqeje direktorie që nuk ekziston më. Shifra 6.500 e Joshua Project citon Wikipedia-n, çka e bën rrethore.

Në janar 2026 N1 foli për pak më pak se 30.000 persona, duke përdorur cilësimin shtetas të Kosovës; dy ditë më vonë, formulimi i një drejtuesi partie i raportuar në media e hoqi atë cilësim dhe iu referua “30.000 shqiptarëve”. Regjistri mbështet numrin sipas shtetësisë, jo një numër etnik në asnjërin formulim. Ruajtja e cilësimit të pasaportës i ndihmon lexuesit të identifikojnë popullsinë e burimit, por nuk vërteton se çdo person brenda saj është shqiptar.

Numërimi që u ndal

Sllovenia i numëroi shqiptarët etnikë në gjashtë regjistrime të pasluftës dhe pastaj ndaloi. Në vitin 1953 ishin 169. Në vitin 1991, 3.534. Në vitin 2002 — regjistrimi i fundit që pyeti — 6.186 persona deklaruan kombësi shqiptare, 0.31% e një popullsie prej 1.964.036 banorësh.

Për ato vite ekzistojnë dy seri zyrtare dhe ato nuk duhen përzier kurrë. Shifrat më sipër janë rillogaritur sipas metodologjisë së vitit 2002, e cila zbret zdomci, banorët që punojnë jashtë vendit; seria ashtu siç është publikuar për të njëjtat regjistrime jep 216 në vitin 1948, 1.281 në vitin 1971, 1.985 në vitin 1981 dhe 3.629 në vitin 1991. Të dyja janë të vetë institutit të statistikave. Çdo faqe që citon njërën duhet të thotë cilën.

Deklarimet e 6.186 personave nuk përbëjnë numërim të plotë të të gjithëve me prejardhje shqiptare. Deklarimi i etnisë ishte vullnetar: 126.325 persona u regjistruan si të panjohur dhe 48.588 të tjerë refuzuan shprehimisht të përgjigjeshin. Kështu përkatësia mungonte për afërsisht një të dhjetën e popullsisë. I njëjti regjistrim shënoi 7.177 persona me shqipen gjuhë amtare — 991 më shumë se ata që deklaruan etni shqiptare. Por gjuha dhe identiteti janë përgjigje të ndryshme; diferenca nuk është matje e nënregjistrimit etnik.

Që nga viti 2011, regjistrimi ndërtohet nga regjistrat administrativë. Nuk pati ligj të veçantë regjistrimi për vitin 2011; baza janë rregullat evropiane të censit dhe ligji slloven i statistikave. Etnia, gjuha amtare dhe feja nuk janë variabla të regjistrave. Kjo shpjegon përfundimin e serisë së botuar, pa parashikuar çfarë mund të mbledhin qeveritë ose programet statistikore në të ardhmen.

Burimi: SURS, SLO-T-07SLO · Popisi na Slovenskem 1948–1991.

Mënyra të ndryshme për ta numëruar komunitetin

Këto janë pesë popullsi të ndryshme dhe nuk janë të këmbyeshme. Kombësia e deklaruar, gjuha amtare, shtetësia, vendi i banimit të parë dhe lejet e qëndrimit numërojnë secila diçka tjetër, dhe trajtimi i dy prej tyre si e njëjta gjë është mënyra si është prodhuar çdo numër i gabuar për këtë komunitet.

Ndërtimi i një vlerësimi, dhe ku ai shembet

Modeli nis me banorët e regjistrit slloven të popullsisë më 1 janar 2025 që kishin shtetësi të Kosovës, Maqedonisë së Veriut ose Shqipërisë. Secili numër shumëzohet me një përqindje të supozuar të prejardhjes shqiptare. Më pas përfshihen banorët me vendbanim të parë në Kosovë ose Maqedoninë e Veriut që kishin shtetësi sllovene në vitin 2021, plus fitimet përkatëse të shtetësisë sllovene gjatë viteve 2021–2024. Llogaritja e fundit përafron një gjendje të mëvonshme; nuk është cens i ri i shqiptarëve të natyralizuar.

Regjistrimi i Kosovës i vitit 2024 jep kontekst, jo matje të migrantëve në Slloveni: shqiptarët ishin 91,76% e 1.585.566 personave të numëruar, ose 90,79% e popullsisë së përgjithshme që përfshin vlerësimet për katër komunat veriore. Zgjedhim 88 % për modelin qendror dhe provojmë 85 %–91,76 %. Këto janë supozime redaksionale. Migrimi i pakicave dhe zgjedhjet e ndryshme të pasaportës bëjnë që as përqindja kombëtare e Kosovës, as përshtatja jonë të mos provojnë përqindjen në Slloveni.

Për Maqedoninë e Veriut, përqindja në regjistrimin rezident është 24,30%, ose 26,18% ndër personat me etni të regjistruar. Përmbledhja jonë e tabelës zyrtare të vendbanimeve e nxjerr Pollogun në 68,91%. Migrimi i dokumentuar i ëmbëltorëve vinte nga ai rajon, por nuk mund t’i atribuohet gjithë grupit nga Maqedonia e Veriut e njëjta përbërje. Zgjedhim 35 % dhe provojmë 30 %–50 %, duke mbajtur grupin më të vjetër të shtetasve sllovenë me prejardhje nga Maqedonia e Veriut në 30 %. Asnjë nga këto përqindje migrantësh nuk është matur. Vetëm supozimi për shtetasit e Maqedonisë së Veriut e lëviz modelin me 3.399 persona përgjatë këtij intervali.

Llogaritja qendrore është: 29.905 × 0,88, plus 16.997 × 0,35, plus 303 × 0,91, plus (3.478 + 519) × 0,88, plus (5.343 + 921) × 0,3. Shuma pa rrumbullakosje është 37.937,64, ose 37.938 e rrumbullakosur te personi më i afërt; përshkrimi publik i dobishëm është rreth 38.000. Skenarët me përqindje të ulëta dhe të larta japin 36.070,73 dhe 41.761,91. Rrumbullakosja e skajeve nga jashtë në shumëfisha të 5.000 jep 35.000–45.000. Ky interval i gjerë paraqitjeje është zgjedhje prezantimi, jo pretendim se çdo përgjigje e mundshme ndodhet brenda tij.

Supozimet, të deklaruara

• Gjendja sipas shtetësisë i përket 1 janarit 2025, datës më të fundit të disponueshme sipas shteteve kur u kontrollua tabela. Publikimet e mëvonshme të agreguara nuk identifikojnë popullsinë me prejardhje shqiptare, prandaj modeli nuk paraqitet si numërim i shtatorit 2026.
• Përqindja e Kosovës 88 % dhe ajo e Maqedonisë së Veriut 35 % janë parametra modeli, jo gjetje të të dhënave etnike sllovene. Regjistrimet e vendeve të prejardhjes i vendosin në kontekst, por nuk i vërtetojnë. Skenarët i ndryshojnë këto përqindje dhe mbajnë të pandryshuara supozimin 91 % për Shqipërinë dhe 30 % për grupin më të vjetër me prejardhje nga Maqedonia e Veriut.
• Shtetasit sllovenë me vendbanim të parë në Kosovë mund të ndryshojnë ndjeshëm nga mbajtësit më të rinj të pasaportës kosovare. Zbatimi i së njëjtës përqindje për të dy grupet është thjeshtim, sidomos për migrimin më të hershëm dhe ndryshimet e kodeve shtetërore. Përqindje të tjera të këtij grupi do ta ndryshonin përgjigjen pavarësisht skenarëve të paraqitur.
• Lindja në Slloveni nuk jep automatikisht shtetësi sllovene. Fëmijët që mbajnë shtetësinë e huaj të prindërve janë tashmë në numrat sipas shtetësisë dhe nuk duhen shtuar përsëri. Fëmijët që fituan shtetësi sllovene para bazës së vitit 2021 dhe pasardhësit e prindërve tashmë të natyralizuar mund të mungojnë nga një bazë e përcaktuar përmes vendbanimit të parë jashtë shtetit.
• Modeli nuk numëron veçmas fëmijët me prindër të prejardhjeve të ndryshme ose banorët me prejardhje shqiptare që mbajnë pasaporta serbe, malazeze apo të tjera. Nuk kemi numër të mbrojtshëm për këto grupe të lëna jashtë dhe nuk u caktojmë shtesë numerike të shpikur. Kjo nuk nënkupton se ata nuk i përkasin komunitetit.
• Shtresa e shtetasve sllovenë shton fitimet e mëvonshme të shtetësisë mbi gjendjen e vitit 2021 pa zbritur vdekjet apo emigrimin pasues. Kjo mund ta mbivlerësojë atë shtresë, ndërsa pasardhësit e lënë jashtë mund ta nënvlerësojnë totalin. Këto pasiguri nuk janë matur dhe nuk mund të supozohet se e anulojnë njëra-tjetrën.
• Rezultati është model prejardhjeje, jo parashikim i përgjigjeve ndaj një pyetjeje etnike. Intervali i paraqitur nuk është as interval besimi, as kufi gjithëpërfshirës. Nuk parashikojmë një cens hipotetik dhe nuk i trajtojmë disa analistë që përdorin të njëjtët regjistra si vërtetim të pavarur.

Çfarë nuk do të bëjë kjo faqe

• Të mbledhë lejet e qëndrimit me numrin e shtetasve që banojnë në vend. Matjet mbivendosen dhe burimet e publikuara nuk përcaktojnë një popullsi të veçantë që mund të shtohet me siguri.
• Të mbledhë numrat e shtetësisë me numrat sipas vendit të lindjes, ose kombësinë e deklaruar me gjuhën amtare.
• Të quajë 29.905 shtetas të Kosovës “30.000 shqiptarë”.
• T’ia atribuojë modelin tonë zyrës statistikore, e cila nuk publikon një shifër të tillë etnike.
• Të nxjerrë prirje popullsie nga numërimi etnik i vitit 2002 te modeli i sotëm i prejardhjes. I pari është vetëdeklarim vullnetar; i dyti rindërtim nga regjistra të ndryshëm.
• Të hamendësojë sa nga të Fshirët ishin shqiptarë. Asnjë ndarje e tillë nuk ekziston.

Ku jetojnë

Burimet zyrtare që kontrolluam nuk japin hartë aktuale komunale të shqiptarëve etnikë në Slloveni. Në katalogun SiStat nuk gjetëm tabelë që ndërthur komunën me shtetet individuale të shtetësisë ose vendbanimit të parë. Në nivel komunal, grupimi i prejardhjes është më i gjerë dhe përfshin bashkë vendet e ish-Jugosllavisë. Kjo kufizon saktësinë që një udhëzues komuniteti mund të ofrojë me përgjegjësi.

Për vitin 2002 ka edhe një kufizim tjetër. Tabelat komunale të përkatësisë etnike që gjetëm nuk i veçojnë shqiptarët: tabelat e posaçme identifikojnë italianët, hungarezët dhe romët, ndërsa raportimet e tjera përdorin grupe më të gjera. Prandaj përdorim shqipen si gjuhë amtare, të shënuar qartë si tregues historik, pa e riemërtuar gjuhën si etni.

Prandaj ajo që vijon është një grumbull me tri shtresa, ku secila shtresë është etiketuar me atë që mat vërtet.

Sipas rajonit statistikor

Në nivel rajonal shifrat e kombësisë të vitit 2002 ekzistojnë vërtet dhe mblidhen saktësisht në totalin kombëtar prej 6.186 — një kontroll i vogël i brendshëm që kalon. Slloveni Qendrore kishte 1.685, rajoni i Savinjës 899, rajoni i Dravës 785, Karniola e Epërme 664.

Dy dekada më vonë, regjistrat tregojnë shpërndarje tjetër. Ndër banorët me Kosovën vend të parë banimi, në fillim të vitit 2021 kryesonte Savinja me 4.742, pasuar nga Karniola e Sipërme me 4.112 — të dyja mbi Slloveninë Qendrore me 4.061. Rajoni i Ljubljanës nuk mbizotëron këtë grup si shumë fusha të tjera të Sllovenisë. Për njerëzit nga Maqedonia e Veriut modeli përmbyset: Sllovenia Qendrore ka 7.582, shumë më tepër se të tjerët. Këto janë pamje të veçanta të popullsive dhe kufijve të ndryshëm rajonalë, jo seri e krahasueshme rritjeje.

Kolonat përdorin kufijtë rajonalë të secilit vit dhe matin popullsi të ndryshme; nuk krahasojnë rritjen. Sava e Poshtme dhe Karniola e Brendshme–Karsti kanë emrat e tyre të mëvonshëm në burimin e vitit 2021. Në vitin 2015, Radeče dhe Bistrica ob Sotli kaluan nga Savinja në Savën e Poshtme, ndërsa Litija nga Sllovenia Qendrore në Savën Qendrore. Përputhja e emrave më poshtë nuk i harmonizon këto ndryshime kufijsh.

Burimi: SURS, Popis 2002 (05W2209S) · SURS 05E4021S, 1.1.2021; SURS NUTS 2015.

Sipas komunës — deri aty ku shkojnë të dhënat

Gjëja më e afërt me një hartë komunale është tabela e gjuhës amtare e vitit 2002: Ljubljana 1.239, Maribor 918, Kranj 374, Celje 325, Koper 240, Velenje 197, Krško 196, Nova Gorica 183. Nëntëdhjetë nga 192 komunat janë të fshehura për arsye të konfidencialitetit statistikor, gjë që lë 236 nga 7.177 folësit pa mundur t'u atribuohen askund.

Kjo tabelë mat gjuhën, jo etninë. Totali kombëtar është rreth 16% mbi numrin e përkatësisë shqiptare të deklaruar, duke treguar pse nuk mund të ndërrohen. Ajo jep pamje historike komunale, jo numërim të sotëm.

Burimi: SURS, Popis 2002 (05W1007S).

Anomalia e Kranj

Një shifër moderne shkon kundër çdo pritshmërie. Ndërmjet 2018 dhe 2022, lejet e vetme të qëndrimit dhe të punës të lëshuara ose të zgjatura për shtetas të Kosovës sipas njësisë administrative sllovene ishin: Kranj 8.668, Celje 3.183, Ljubljana 2.773, Maribor 2.407, Nova Gorica 1.838. Kranj përpunoi më shumë se trefishin e numrit të Ljubljanës. Për krahasim, e njëjta zyrë lëshoi 102 për shtetas të Shqipërisë.

Lexojeni me kujdes, megjithatë: ai është një fluks pesëvjeçar dokumentesh sipas njësisë administrative, jo një stok njerëzish sipas komunës. Ai tregon se ku u përpunuan lejet. Prapëseprapë mbetet sinjali gjeografik më i mprehtë në të dhënat moderne dhe ai tregon nga Karniola e Epërme e jo nga kryeqyteti.

Si erdhën: ëmbëltorët e Pollogut

Rekrutimi industrial është pjesë e rëndësishme e migrimit të pasluftës drejt Sllovenisë: punëtorë erdhën në metalurgjinë e Jesenicës, minierën e qymyrit në Velenje dhe qytetet industriale të luginës Zasavje. Migrimi shqiptar ndoqi edhe një rrugë të veçantë biznesesh të vogla. Kërkimet e botuara që nga viti 2019 kanë dokumentuar ëmbëltorë dhe akullorebërës, rrjetet sezonale të të cilëve humbasin lehtë në një rrëfim të përqendruar te fabrikat e mëdha.

Ky migrim ëmbëltorësh ishte shpesh privat dhe sezonal — traditë kurbeti ose pečalba, e gjurmuar rreth periudhës së Luftës së Parë Botërore. Rrjetet fshatare shpjegojnë një degë të historisë së komunitetit, por jo një prejardhje apo profesion të vetëm për çdo familje shqiptare në Slloveni.

Dy fshatra mes Tetovës dhe Gostivarit

Kërkimi i Mladen Zobecit gjurmon një rrjet të dendur ëmbëltorësh shqiptarë te fshatrat e pellgut të Pollogut në veriperëndim të Maqedonisë së Veriut, mes Tetovës dhe Gostivarit. Dy emra përsëriten: Piroku dhe Dobri Dolli. Në regjistrimin e vendbanimeve të vitit 2021, Piroku kishte 3.963 banorë, prej tyre 3.695 të regjistruar si shqiptarë dhe asnjë si maqedonas; Dobri Dolli kishte 3.546 banorë, përfshirë 3.401 deklarime shqiptare dhe dy maqedonase. Banorët pa etni të regjistruar përfshihen në totalet.

Përmbledhja jonë e të dhënave zyrtare të vendbanimeve jep për Pollogun një përqindje shqiptare prej 68,91%, kundrejt 24,30% të popullsisë rezidente të Maqedonisë së Veriut në shkallë vendi. Është shifër rajonale e përllogaritur. Ajo shpjegon rëndësinë e rajonit të prejardhjes, por jo përbërjen etnike të të gjithë shtetasve të Maqedonisë së Veriut në Slloveni.

«Ëmbëltorë orientalë»: një kategori licence më vete

Kërkimi arkivor i Zobecit përshkruan kategorinë administrative të veçantë të licencës orijentalski slaščičar, ose ëmbëltor oriental, nga periudha e paraluftës deri në vitet 1950. Analiza e tij tregon si gjykimet higjienike dhe kulturore ndikonin trajtimin e këtyre bizneseve. Ky është përfundim historik i atribuar studiuesit, jo pretendim se çdo refuzim lejeje kishte të njëjtin motiv.

Një rrëfim i trashëgimisë lokale për Slaščičarna Berzo në Vrhnika i jep këtij modeli histori familjare. Berzat Aliriza, i lindur më 1910 pranë Tetovës, u formua si ëmbëltor në Ljubljanë më 1928 dhe u vendos në Vrhnika më 1932. Rrëfimi përshkruan kalimin e dyqanit në brezat pasues. Përvoja e një familjeje e bën migrimin konkret pa përfaqësuar gjithë komunitetin.

Zobeci dallon rrjetet më të vjetra të ëmbëltorëve nga zgjerimi i furrave shqiptare në dekadat e fundit dhe gjurmon përhapjen e byrekut përmes zejtarëve shqiptarë të Maqedonisë.

Përmbledhje e kërkimit të Mladen Zobecit, trajtuar në Delo më 6 mars 2023; jo citim fjalë për fjalë

Prani më e vogël në qytetet industriale

Regjistrimi e zgjidh çështjen industriale. Në vitin 1991, Jesenice — qyteti i hekurishtes, destinacioni klasik i migrimit jugosllav të punës — kishte një popullsi prej 22.548 banorësh që përfshinte 3.271 veta që deklaroheshin Muslimani, 1.665 serbë, 700 kroatë, 435 maqedonas dhe 52 shqiptarë. Velenje, qyteti minerar, kishte 103 përballë 2.178 Muslimani.

Kontrasti tregon se shqiptarët ishin grup shumë më i vogël në këto qytete industriale se disa komunitete të tjera jugosllave. Nuk tregon se puna industriale nuk luajti rol: përqindja shqiptare e Jesenicës ishte mbi përqindjen kombëtare të atij regjistrimi dhe historitë e familjeve shqiptare përfshijnë punë në metalurgjinë sllovene. Përfundimi i përgjegjshëm është se fabrikat ishin një rrugë krahas tregtisë dhe lidhjeve familjare, me peshë të ndryshme për grupe të ndryshme. Mungesa e shoqatës shqiptare në regjistrin administrativ të Jesenicës nuk provon mungesën e shqiptarëve të vendosur atje.

Burimi: SURS, Popis 1991 (0556502S). Komuna Jesenice, 22.548.

1991: migrantët e brendshëm bëhen të huaj

Meqë bëhej fjalë për burra sezonalë që mbanin një familje në Polog, regjistrimet i nënnumëruan ata në mënyrë strukturore — familja qëndronte, vendbanimi qëndronte dhe numërimi ndiqte vendbanimin.

Pastaj në vitin 1991 toka lëvizi. Njerëz që kishin kaluar dekada si migrantë të brendshëm brenda një shteti u zgjuan si të huaj në një tjetër. Disa prej tyre ishin në prag të humbjes së plotë të ekzistencës së tyre ligjore.

1. 1918→ · Ëmbëltorë dhe akullorexhinj sezonalë fillojnë të mbërrijnë nga fshatrat e Pologut, Pirok dhe Dobri Dol.
2. 1928 · Berzat Aliriza stërvitet si ëmbëltor në Ljubljana; katër vjet më vonë vendoset në Vrhnika.
3. 1948 · Regjistrimi i parë i pasluftës regjistron 216 shqiptarë në Slloveni.
4. Vitet 1960 · Bashkësia Islame regjistron një ardhje të madhe myslimanësh shqiptarë nga Maqedonia dhe Kosova në fund të dekadës.
5. 1976 · Bashkësia Islame në Slloveni futet në regjistrin shtetëror të bashkësive fetare.
6. 1981 · Pas protestave në Kosovë, Berishaj shënon se klubi i studentëve shqiptarë nuk ekzistonte më dhe një klub i ri nuk u lejua. Klubi i mëparshëm kishte botuar Besa.
7. 1989 · Shoqëria kulturore Migjeni themelohet në Ljubljana, ditë pas tubimit për Kosovën në Cankarjev dom.
8. 1991 · Pavarësia ndryshon kuadrin ligjor për migrantët brenda Jugosllavisë; seria e botuar fillimisht regjistron 3.629 deklarime shqiptare.
9. 1992 · Më 26 shkurt fshihen regjistrimet e qëndrimit të përhershëm. Rinumërimi i mëvonshëm i ministrisë identifikon 25.671 të prekur.
10. 1999 · Gjykata Kushtetuese vendos se fshirja ishte antikushtetuese.
11. 2002 · Regjistrimi i fundit që pyet për kombësinë: 6.186 shqiptarë, 7.177 me gjuhë amtare shqipen.
12. 2008 · Slloveni e njeh Kosovën më 5 mars; Kosova merr kodin e vet në statistikat sllovene.
13. 2012 · Dhoma e Madhe e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut vendos çështjen Kurić dhe të tjerë kundër Sllovenisë.
14. 2020 · Xhamia e Ljubljanës hapet për besimtarët më 7 shkurt, pesëdhjetë e një vjet pasi u propozua për herë të parë.
15. 2024 · Statuti i parë i Sllovenisë për të drejtat kulturore të komuniteteve të ish-Jugosllavisë hyn në fuqi.

Të fshirët, 26 shkurt 1992

Më 26 shkurt 1992, zyrat komunale hoqën njerëz nga regjistri slloven i banorëve të përhershëm pa njoftim individual apo dëgjim. Rinumërimi i mëvonshëm i ministrisë, i raportuar me gjendje më 24 janar 2009, identifikoi 25.671 të prekur. Ata kishin qenë banorë të ligjshëm, shumë prej vitesh. U njohën si izbrisani — të Fshirët.

Kjo i takon një faqeje për shqiptarët në Slloveni për një arsye të caktuar, dhe jo retorike: është pjesë e madhe e shpjegimit pse gjurma dokumentare e kësaj bashkësie duket ashtu siç duket. Njerëzit që humbën statusin humbën dokumentet, punën, pensionet dhe, në shumë raste, edhe mundësinë për t'u numëruar fare.

Si funksionoi fshirja

Mekanizmi ishte takimi i dy ligjeve. Ligji për Shtetësinë, në fuqi nga 25 qershori 1991, u jepte qytetarëve të republikave të tjera jugosllave gjashtë muaj kohë për të aplikuar për shtetësi sllovene; ajo dritare u mbyll më 25 dhjetor 1991. Sipas Ligjit për të Huajt, dispozitat e tij bëheshin të zbatueshme ndaj tyre dy muaj pas skadimit të afatit — domethënë, deri më 26 shkurt 1992.

Atë datë fshirjet u kryen në rrugë administrative. Askujt nuk iu tha asgjë.

Dispozitat e Ligjit për të Huajt u bënë të zbatueshme ndaj ish-shtetasve të RSFJ-së ose dy muaj pas skadimit të afatit (domethënë, deri më 26 shkurt 1992), ose dy muaj pas një vendimi të nxjerrë në procedurë administrative që refuzonte kërkesën e tyre.

Kurić dhe të tjerë kundër Sllovenisë [DhM], nr. 26828/06, 26 qershor 2012

Gjykata Kushtetuese, pastaj Strasburgu

Gjykata Kushtetuese vendosi dy herë për këtë çështje. Në vendimin U-I-284/94 të 4 shkurtit 1999 e gjeti fshirjen antikushtetuese. Në U-I-246/02 të 3 prillit 2003 shkoi më tej, duke urdhëruar ministrinë e brendshme të nxirrte vendime plotësuese që rivendosnin retroaktivisht vendbanimin e përhershëm, duke filluar nga 26 shkurti 1992.

Strasburgu erdhi pas. Në kërkesën nr. 26828/06 një Dhomë e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut konstatoi shkelje në korrik 2010; Dhoma e Madhe vendosi për çështjen më 26 qershor 2012, duke gjetur shkelje të së drejtës për jetë private dhe familjare, të së drejtës për një mjet efektiv juridik dhe të ndalimit të diskriminimit. Ishte një aktgjykim pilot: Sllovenisë iu urdhërua të ngrinte brenda një viti një skemë kombëtare kompensimi, dhe gjashtë kërkuesve iu dhanë nga 20,000 euro. Një aktgjykim i mëtejshëm më 12 mars 2014 caktoi kompensime materiale nga 29,400 deri në 72,770 euro.

Çfarë u pagua

Ligji i kompensimit i vitit 2013 vendosi dëmshpërblim administrativ prej 50 eurosh për çdo muaj të plotë fshirjeje. Kufiri fillestar për dëmet gjyqësore u hoq më vonë: Gjykata Kushtetuese vendosi për kufizimin në mars 2018 dhe ndryshimi hyri në fuqi më 30 dhjetor 2018. Shpjegimi aktual i qeverisë dallon dëmshpërblimin e plotë të përcaktuar në gjykatë nga interesi, i kufizuar në vlerën e principalit. Shifrat historike administrative të fundit të vitit 2017 ishin 8.161 kërkesa të marra, 8.012 të vendosura dhe 5.784 të miratuara; nuk janë total aktual.

Vetë shifra 25,671 meriton trajtim të kujdesshëm. Nuk është një numërim i vitit 1992: është rezultat i një rinumërimi të brendshëm të ministrisë në një sistem të përditësuar, i raportuar me gjendjen e 24 janarit 2009. Një shifër e mëparshme zyrtare prej 18,305, nga viti 2002, është e njëjta ngjarje e numëruar në mënyrë më pak të plotë — afërsisht 2,400 prej tyre ishin refuzuar për shtetësi.

Kush u fshi — dhe çfarë nuk dihet

Nga të 25,671, ministria publikoi dy ndarje dhe vetëm dy: 14,775 burra dhe 10,896 gra, si dhe një shpërndarje sipas moshës në të cilën 5,360 ishin fëmijë. Deri në janar 2009, 7,899 kishin marrë shtetësinë sllovene, 3,630 kishin leje qëndrimi dhe 13,426 ende nuk kishin status të rregulluar dhe nuk mund të gjendeshin.

Këto tri kategori mblidhen në 24,955, jo në 25,671. Të 716 që mungojnë janë njerëz që vdiqën pa e rregulluar statusin: 1,302 nga të fshirët kishin vdekur deri në vitin 2009, prej të cilëve 586 ishin ndër të natyralizuarit. Aritmetika mbyllet, por tri shifrat e publikuara nuk janë një ndarje e plotë, dhe shpesh paraqiten sikur të ishin.

Statistikat e ministrisë dhe vendimet gjyqësore të përdorura këtu nuk japin ndarje etnike. Ato nuk tregojnë sa nga të Fshirët ishin shqiptarë dhe ne nuk hamendësojmë një përqindje.

Njohja kushtetuese dhe të drejtat kulturore

Kushtetuta sllovene parashikon rregullime të posaçme për komunitetet kombëtare italiane e hungareze dhe për romët. Shqiptarët nuk kanë të njëjtin status kushtetues, por kjo nuk do të thotë se nuk kanë të drejta ose mungojnë nga legjislacioni i mëvonshëm.

Neni 64, dhe kush nuk përfshihet në të

Neni 64 u jep të drejta kolektive — shkollim, media, ulëse të garantuara në Kuvendin Kombëtar — bashkësive autoktone italiane dhe hungareze. Neni 65 parashikon romët. Të gjithë të tjerët, përfshirë shqiptarët, bien nën nenin 61: një e drejtë individuale e secilit person për të shprehur përkatësinë e vet kombëtare dhe për të kultivuar kulturën, gjuhën dhe shkrimin e vet.

Dallimi lidhet me llojin e mbrojtjes: komunitetet italiane e hungareze kanë rregullime kolektive të përcaktuara në kushtetutë, ndërsa të drejtat kulturore shqiptare mbështeten në të drejtat e përgjithshme dhe ligjet e mëvonshme. Përfaqësuesit e gjashtë komuniteteve të ish-Jugosllavisë kërkuan bashkë njohjen si pakica kombëtare më 14 tetor 2003. Opinioni i Këshillit të Evropës i vitit 2022 shënon se njohja e kërkuar nuk ishte dhënë.

Në vitin 2011, Asambleja Kombëtare miratoi një deklaratë që emërtonte gjashtë komunitetet, pranonte se të drejtat e tyre kolektive nuk rregulloheshin posaçërisht në kushtetutë dhe angazhohej për mbështetje. Po atë vit pasoi një këshill qeveritar. Këto zhvillime nuk dhanë statusin kushtetues të komuniteteve italiane dhe hungareze.

Statuti i parë, 2024

Një ligj i posaçëm u miratua më 23 maj 2024. Ai cakton përgjegjësi për projekte kulturore dhe mësimin e gjuhës amtare e të kulturës, kërkon regjistër të organizatave përfaqësuese dhe i jep bazë ligjore këshillit qeveritar me dymbëdhjetë anëtarë, gjashtë nga komunitetet. Lista e botuar e këshillit jep Alma Bejtullahun si përfaqësuese shqiptare.

Ligji vendos detyra dhe mbështetje, por vetëm teksti i tij nuk provon se një shkollë e caktuar ofron tani shqipen ose se çdo problem i mëparshëm qasjeje është zgjidhur. Nëse zhvillohen klasa duhet kontrolluar lokalisht. Statusi kushtetues, të drejtat kulturore ligjore dhe disponueshmëria reale e mësimit janë çështje të lidhura, por të ndryshme.

Paratë e japin matjen më të mprehtë të vendit ku ndodhet bashkësia. Në vitin 2021 tenderët publikë të Sllovenisë miratuan 3,100 euro për projekte kulturore shqiptare — më e ulëta ndër shtatë bashkësitë pakicë të listuara, përballë 21,362 për atë boshnjake, 22,122 për atë kroate dhe 56,644 për atë serbe. Thirrja e parë e ministrisë së kulturës sipas ligjit të ri vuri në dispozicion 200,000 euro për të gjashta bashkësitë së bashku, duke u ngritur në 250,000 për vitin 2026.

Gjuha dhe besimi

Opinioni i Këshillit të Evropës i vitit 2022 nuk gjeti mësim në shqip apo të shqipes si gjuhë pakice brenda sistemit të zakonshëm. Një rrugë e dokumentuar është mësimi plotësues i gjuhës amtare dhe kulturës për fëmijë me prejardhje migrante. Sipas ftesës së vitit 2023/24, shkolla pritëse merrte 45 euro për nxënës për hapësira e materiale, ndërsa mësimdhënia organizohej veçmas. Shqipja është ndër njëmbëdhjetë gjuhët që programi kishte mbështetur që nga fillimet më 1993. Kjo përshkruan programin dhe periudhën e cituar, jo çdo mundësi arsimore të sotme.

Shqipja në shkollat sllovene

Se çfarë do të thotë kjo në praktikë është dokumentuar për një qytet. Në Celje, mësimi plotësues i shqipes dështoi vazhdimisht të mbahej — jo për mungesë nxënësish, prindërish apo mësuesish, por sepse asnjë shkollë nuk pranonte ta priste.

Kur instituti kombëtar i studimeve etnike anketoi prindërit për skemën në vitin 2025, përgjigjet u dominuan nga bashkësia serbe, e cila dha 74.3% të 222 përgjigjeve të vlefshme. Grupi i gjuhës shqipe nuk ktheu asnjë përgjigje të vetme.

Xhamia që kërkoi pesëdhjetë vjet

Bashkësia Islame në Slloveni u regjistrua në regjistrin shtetëror në vitin 1976. Sipas rrëfimit të saj, shumica e myslimanëve slloven janë me origjinë boshnjake dhe një numër i madh myslimanësh shqiptarë nga Maqedonia dhe Kosova mbërritën në fund të viteve 1960. Një hulumtim i botuar në vitin 2025 vëren se përfaqësuesit shqiptarë mungojnë në strukturat e saj.

Regjistrimi i vitit 2002 regjistroi 47,488 njerëz të besimit islam në Slloveni, 2.4% e popullsisë. Kjo është një shifër për të gjithë myslimanët, dërrmueshëm boshnjakë, dhe asnjë ndërthurje e fesë sipas kombësisë nuk u publikua ndonjëherë — prandaj nuk mund të përdoret për të thënë asgjë specifikisht për shqiptarët.

Xhamia e Ljubljanës kërkoi dekada organizimi. Nisma e parë daton më 1969; toka u ble nga qyteti më 2008 dhe projekti u zgjodh më 2011. Bashkësia Islame e daton nisjen e ndërtimit më 2014, ndërsa disa raportime përdorin 2015. Dyert u hapën për besimtarët më 7 shkurt 2020. Raportimet e vendosën investimin e përgjithshëm mbi 35 milionë euro, përfshirë 25,8 milionë nga Katari. Fotografia këtu i përket shprehimisht periudhës së ndërtimit, jo godinës së përfunduar.

Katolikët shqiptarë në Slloveni nuk kanë strukturë të vetën vendore. Mesha mbahet në shqip dy herë në vit, në Kranj dhe Velenje, nga priftërinj që udhëtojnë nga Misioni Katolik Shqiptar në Zagreb.

Puna, lejet dhe forma e migrimit

Më 31 gusht 2026, shtetasit e Kosovës kishin 39.656 leje qëndrimi të vlefshme në Slloveni, shtetasit e Maqedonisë së Veriut 21.950 dhe shtetasit e Shqipërisë 616 — gjithsej 62.222, një e katërta e të gjitha 245.235 lejeve për shtetas të vendeve të treta në vend. Kosova ishte grupi i dytë më i madh nga vendet e treta, pas Bosnjës.

Këto janë dokumente, jo njerëz, dhe kurrë nuk duhet t'i shtohen regjistrit të banorëve. Por forma e tyre thotë diçka që numërimet e kokave nuk e thonë.

Një popullsi e vendosur, jo një fluks punëtorësh të përkohshëm

Rreth dy të tretat e lejeve të Kosovës janë të përhershme, jo të përkohshme. Gjatë muajve të vitit 2026 që mbulon burimi, lejet e përkohshme ranë dhe të përhershmet u rritën. Kjo përputhet me vendosje afatgjatë dhe disa ndryshime statusi, por totalet nuk matin sa individë i kthyen lejet dhe nuk përjashtojnë ardhje e largime të njëkohshme.

Edhe hyrja ka formë pazakonisht familjare. Nga lejet e para të përkohshme të lëshuara për qytetarë të Kosovës në vitin 2024, 47.5% ishin për bashkim familjar përballë 48.3% për punësim. Pjesa e krahasueshme familjare ishte 24.5% për Bosnjën, 13.9% për Serbinë dhe 2.0% për Indinë.

Slloveni ka marrëveshje dypalëshe punësimi vetëm me dy vende, Bosnjën dhe Serbinë. Nuk ka asnjë me Kosovën ose Maqedoninë e Veriut, qytetarët e të cilave përdorin lejen e zakonshme të vetme me test të tregut të punës. Dhe liberalizimi i vizave i BE-së për Kosovën më 1 janar 2024 nuk ndryshoi asgjë këtu — është një përjashtim për qëndrime të shkurtra për mbajtësit e pasaportave biometrike dhe nuk jep asnjë të drejtë për të jetuar ose punuar. Lejet e para për qytetarë të Kosovës në fakt ranë pas saj, nga 6,492 në vitin 2023 në 4,062 në 2024 dhe 3,733 në 2025.

Migrimi neto i shtetasve të Kosovës ishte −390 në vitin 2025, viti i parë negativ në serinë e botuar. Kjo nuk barazohet me rënie të popullsisë me prejardhje shqiptare: lindjet, vdekjet, grupet me shtetësi të tjera dhe ndryshimet e shtetësisë kanë rëndësi. Eurostat regjistron 1.119 shtetas të Kosovës dhe 3.944 të Maqedonisë së Veriut që fituan shtetësi sllovene në periudhat 2013–2024 dhe 2002–2024 përkatësisht. Natyralizimi e heq personin nga numri i shtetasve të huaj pa e larguar nga komuniteti.

Edhe dy regjistra ndryshojnë në data pothuajse të njëjta. Ministria e Brendshme numëroi 39.368 leje të vlefshme qëndrimi për Kosovën më 31 dhjetor 2024; SURS numëroi 29.905 banorë me shtetësi kosovare më 1 janar 2025, një diferencë prej 9.463. Burimet përdorin përkufizime të ndryshme të dokumenteve dhe banimit të zakonshëm. Nuk gjetëm pajtim të botuar që ua cakton diferencën shkaqeve të veçanta, prandaj ajo nuk i shtohet modelit dhe nuk paraqitet si provë nënregjistrimi.

Burimi: MNZ RS, veljavna dovoljenja za prebivanje.

Byreku, dhe nga erdhi në të vërtetë

Në intervistën për Delo, Zobeci dallon traditën e gjatë të ëmbëltorëve nga përhapja më e vonshme e furrave shqiptare, veçanërisht pas vitit 1991. Shumë prej bukëpjekësve të mëvonshëm i gjurmon në Has të Kosovës dhe jo në fshatrat e Pollogut të lidhura me ëmbëltoret. Ky është rrëfim i atribuar për rrjete e zanate, jo përshkrim profesional i çdo migranti shqiptar.

I njëjti kërkim gjurmon një rrugë të rëndësishme të byrekut drejt Sllovenisë përmes zejtarëve shqiptarë të Maqedonisë. Historitë e ushqimit shpesh përshkojnë disa rajone e komunitete; qëllimi është të rikthehet ky kontribut i dokumentuar pa e trajtuar një gatim si pronë ekskluzive të një populli.

Shoqatat dhe jeta e komunitetit

Regjistri i biznesit i Sllovenisë liston tetë shoqata emri i të cilave përmban “Alban”: shoqatën kulturore Migjeni dhe bashkimin e shoqatave shqiptare, të dyja në Celovška cesta 177 në Ljubljana; Iliria në Koper; Forum Ilirida në Ljubljana; Lirija në Velenje; Besa në Celje; shoqatën e grave Teuta; dhe shoqatën e shkrimtarëve Ymer Elshani.

Ky është një filtër emri, dhe ia vlen ta themi këtë — një shoqatë e drejtuar nga shqiptarë pa “Alban” në titull është e padukshme për të.

Tetë emra në regjistër

Migjeni është më e vjetra. U themelua në Ljubljana në vitin 1989, pak ditë pas tubimit në Cankarjev dom ku intelektualët dhe politikanët slloven denoncuan për herë të parë publikisht trajtimin e shqiptarëve të Kosovës, dhe që atëherë ka botuar revistën Alternativa.

Tri numërime të veçanta të organizatave të komunitetit nuk pajtohen mes tyre: tetë në regjistrin slloven, gjashtë në listën e agjencisë së diasporës të Shqipërisë, gjashtë në një fusnotë akademike të vitit 2025. Dy nga të gjashtat e agjencisë së diasporës nuk kanë fare korrespondencë në regjistrin slloven. Kjo faqe jep listën e regjistrit dhe shënon mospajtimin, në vend që të zgjedhë një fitues.

Asgjë në shqip

Organizimi i transmetimeve i përshkruar në burimet e cituara ofron shërbime të rregullta në gjuhët e pakicave italiane, hungareze dhe rome, por jo një shërbim të barasvlershëm në shqip. NaGlas!, programi për komunitetet e ish-Jugosllavisë, transmetohet në sllovenisht që nga shkurti i vitit 2015. Kjo nuk do të thotë se zërat apo muzika shqiptare nuk shfaqen kurrë në televizionin publik.

Shembujt e ministrisë së kulturës për mediat e shkruara të pakicave që mbështeten përfshijnë tituj boshnjakë, kroatë dhe gjermanë. Ata nuk vërtetojnë se çdo botim në shqip financohet tërësisht privatisht. Botimet e komunitetit, përfshirë Alternativa të Migjenit, mbeten një pjesë e rëndësishme e materialit të dokumentuar.

Njerëzit

Profilet e mbështetura në burime më poshtë tregojnë dy drejtime të dukshme të jetës shqiptare në Slloveni: sportistë që kalojnë përmes klubeve e kombëtareve sllovene dhe njerëz që ndërtojnë lidhje kulturore, shkencore e gjuhësore. Është listë e përzgjedhur, jo renditje ndikimi apo provë se fusha të tjera nuk kanë figura të njohura.

• Albin Tahiri — Skiator alpin, i lindur në Slovenj Gradec nga një baba shqiptar nga Kosova që erdhi në Slloveni në vitin 1973 dhe punoi në hekurishten e Ravnes; ai e ndërroi licencën e tij sllovene të garave me një kosovare në vitin 2009, u bë olimpiku i parë dimëror i Kosovës dhe mbajti flamurin e saj në Pyeongchang 2018 dhe Pekin 2022, ndërsa punonte si dentist. Sportklub
• Nikollë Berishaj — Poet dhe përkthyes, i lindur në Tuz të Malit të Zi në vitin 1958, dha mësim matematikë dhe fizikë në një shkollë fillore në Ljubljana nga viti 1981 deri në vitin 1986 dhe hartoi fjalorin e parë shqip–sllovenisht dhe sllovenisht–shqip, botuar në vitin 1989. Novi slovenski biografski leksikon
• Gëzim Morina — Basketbollist, i vënë re në një turne në Shkup në moshën trembëdhjetë vjeç dhe i sjellë te Olimpija Ljubljana në vitin 2008; FIBA vendosi në vitin 2012 se ai mund të luante për Slloveninë si slloven e jo si lojtar i natyralizuar, dhe kështu bëri, para se më vonë të kalonte te Kosova. RTV Slovenija
• Martin Berishaj — Politolog që erdhi nga Podgorica në Ljubljana në moshën shtatëmbëdhjetë vjeç, shkroi doktoratën për të drejtën zakonore shqiptare, redaktoi për vite revistën Alternativa të Migjenit dhe deri në mars të vitit 2025 shërbente si ambasador i Kosovës në Kroaci. RTV Slovenija
• Alma Bejtullahu — Etnomuzikologe dhe këngëtare, e shkolluar në Prishtinë dhe Universitetin e Ljubljanës; monografia e saj e vitit 2024 trajton muzikën dhe vallëzimin e grave me prejardhje migrante në Slloveni. Založba ZRC
• Armenda Amiti — Juriste nga Gradeci pranë Gostivarit që e mësoi vetë këtë punë dhe e botoi vetë fjalorin e parë juridik sllovenisht–shqip në tetor të vitit 2016 — 57.343 zëra në 369 faqe, katër vjet punë, nga Ruše. RTV Slovenija
• Arman Durmiši — Futbollist i lindur dhe i rritur në Koper, që kaloi nga NK Koper te Juventusi në moshën gjashtëmbëdhjetë vjeç në vitin 2024 dhe zgjodhi Shqipërinë përpara Sllovenisë në nivel ndërkombëtar atë nëntor. Planet Nogomet
• Agim Ibraimi — Futbollist nga Tetova, i përshkruar nga Delo si lojtar maqedonas me rrënjë shqiptare; ai iu bashkua Olimpijas në vitin 2008 dhe la gjurmën e tij më të madhe te Maribori para se ta mbyllte karrierën e tij sllovene te Domžale në vitin 2018. Delo
• Dino Murtezani — Multiinstrumentist nga Piroku pranë Tetovës — një nga dy fshatrat e Pollogut nga ku erdhi migrimi i ëmbëltarëve — që e bëri shtëpinë e tij në Slloveni në fund të viteve 1980 dhe interpreton repertor shqiptar në Ljubljana. RTV Slovenija
• Agostino Bruti — Peshkop i Koprit nga viti 1733 deri në vitin 1747, me prejardhje shqiptare; familja e tij ishte zhvendosur në Koper në shekullin e gjashtëmbëdhjetë, dhe biblioteka qendrore e qytetit strehohet në pallatin e tyre edhe sot e kësaj dite. RTV Slovenija

Të stërvitur në Slloveni, me fanellën e Kosovës

Modeli në sport është aq i qëndrueshëm sa të jetë një fenomen. Sistemet e të rinjve në Slloveni zhvillojnë lojtarë me origjinë shqiptare, të cilët më pas, në momentin e përzgjedhjes për seniorë, zgjedhin Kosovën ose Shqipërinë. Altin Kryeziu lindi në Kranj, luajti për Slloveninë në nivel kadetësh dhe më pas për ekipin nën 21 vjeç të Kosovës. Arman Durmiši lindi në Koper, kaloi nëpër ekipet e të rinjve të Sllovenisë dhe u deklarua për Shqipërinë. Gëzim Morina në fakt luajti për Slloveninë në kualifikueset e EuroBasketit para se të ndërronte.

Modeli tjetër është më i heshtur dhe më i jashtëzakonshëm: dy nga pjesët më të rëndësishme të infrastrukturës në gjuhën shqipe kudo qoftë — fjalori i parë shqip–sllovenisht dhe fjalori i parë juridik sllovenisht–shqip — u krijuan në Slloveni, nga dy persona, kryesisht pa pagesë.

Sllovenia, Kosova dhe Shqipëria

Sllovenia e njohu Kosovën më 5 mars 2008, si shteti i njëzet e pestë që e bëri këtë, ndërkohë që mbante presidencën me rotacion të Këshillit të BE-së. Ajo ka një ambasadë në Prishtinë; Kosova ka një të sajën në Ljubljana. Marrëdhëniet me Shqipërinë janë më të vjetra: marrëveshja që i vendosi ato u nënshkrua në Ljubljana më 10 mars 1992 dhe hyri në fuqi po atë ditë.

Trupat sllovene janë në Kosovë që nga janari i vitit 2000, dhe në shkurt 2007 Forcat e Armatosura Sllovene dërguan për herë të parë në historinë e tyre një njësi në nivel batalioni me zonë përgjegjësie të vetën. Në dhjetor 2025 Sllovenia kishte 109 pjesëtarë në KFOR.

Tregtia shkon pothuajse tërësisht në një drejtim. Në vitin 2025 Sllovenia eksportoi 217.6 milionë euro mallra në Kosovë dhe importoi 4.3 milionë — një raport prej rreth pesëdhjetë me një. Me Shqipërinë shifrat ishin 94.7 milionë dhe 19.6 milionë; me Maqedoninë e Veriut, 263.9 milionë dhe 178.0 milionë.

Dhe pastaj është futbolli. Sllovenia dhe Kosova ranë në të njëjtin grup kualifikues për Kupën e Botës 2026. Ato barazuan 0:0 në Prishtinë në tetor 2025, dhe më 15 nëntor 2025 Kosova fitoi 2:0 në Stožice para 15.382 personave, duke eliminuar Slloveninë. Federata sllovene botoi më pas një deklaratë ku shpjegonte pse kishte kaq shumë flamuj të Kosovës dhe të Shqipërisë në sektorët e vendasve, duke përmendur diasporën që kishte ardhur nga Austria, Gjermania dhe Italia si dhe pamundësinë ligjore për t'i filtruar blerësit e biletave sipas kombësisë. Kjo ishte, me dallim të madh, hera në të cilën komuniteti ka qenë më i dukshëm se kurrë në jetën publike sllovene.

Komuniteti sot

Dy ide nga hulumtimet e kohëve të fundit e përshkruajnë këtë komunitet më mirë se çdo statistikë. E para është se ai është, sipas fjalëve të një studimi të vitit 2025, një trashëgimi e fshehur — e fshehur pjesërisht nga indiferenca sllovene, dhe pjesërisht me qëllim, nga shqiptarë që kanë arritur në përfundimin se dukshmëria kushton më shumë sesa sjell.

Reportazhi i gjatë i N1 në janar 2026, i ndërtuar mbi përvojat e grave shqiptare, përshkruan edhe migrimin e mëtejshëm drejt Gjermanisë, Austrisë dhe Zvicrës. Shifra negative e migrimit neto të shtetasve kosovarë në vitin 2025 përputhet me atë raportim, por nuk tregon ku shkoi çdo emigrant apo drejtimin e lëvizjes për të gjithë shqiptarët.

As intervistat, as bilanci i migrimit i një grupi shtetësie nuk përcaktojnë nëse komuniteti në tërësi po rritet. Lindjet shtojnë njerëz, vdekjet i pakësojnë dhe migrimi ecën në të dy drejtimet. Natyralizimi dhe kalimi në qëndrim të përhershëm ndryshojnë statusin, jo numrin e njerëzve. Statistikat e mëvonshme për të gjithë shtetasit e huaj nga ish-Jugosllavia janë më të gjera se komuniteti shqiptar dhe nuk përcaktojnë madhësinë e tij.

Ia vlen të tregohet kujdes edhe me hulumtimet mbi qëndrimet. Studimi më i cituar i opinionit slloven ndaj shqiptarëve, i bazuar në Celje, raporton shifra habitshëm armiqësore — por ai është një mostër e rastësishme online prej 176 personash e mbledhur përmes mediave sociale në gusht 2020, jo një anketë përfaqësuese, dhe nuk duhet cituar kurrë si ajo që mendojnë sllovenët.

Për familjet e shpërndara në Kranj, Ljubljana, Velenje, Celje, Maribor dhe përgjatë bregdetit, shoqatat kulturore, lidhjet personale dhe veprimtaritë gjuhësore janë vende të rëndësishme takimi. Shtrirja dhe burimet e tyre ndryshojnë, dhe njohja e dikujt me të cilin ndan gjuhën shqipe ose prejardhjen familjare mund të kërkojë ende përpjekje përtej lagjes ku jeton.

Kjo është zbrazëtira për të cilën u ndërtua dua. Është një aplikacion që shqiptarët të njihen me shqiptarë, kudo që rastis të jetojnë, dhe Sllovenia është pikërisht lloji i vendit ku kjo ka rëndësi: mjaftueshëm afër Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut sa familjet ta mbajnë lidhjen, dhe mjaftueshëm e shpërndarë sa komuniteti rrallë mblidhet në një sallë të vetme.

Direktori

Shqiptarët anembanë botës — qendra e plotë e vendeve

Pyetje të shpeshta

⌄

Sa shqiptarë jetojnë në Slloveni?

Regjistrimi i fundit etnik ishte në vitin 2002, kur 6.186 persona deklaruan përkatësi shqiptare. Modeli ynë mbi numrat sipas shtetësisë më 1 janar 2025 jep skenar qendror rreth 38.000 dhe interval skenarësh të rrumbullakosur nga jashtë prej 35.000–45.000 banorësh me prejardhje shqiptare. Ky është rindërtim ilustrues, jo shifër zyrtare apo interval besimi. Përqindjet etnike janë supozime; dallimet e pamatura mes grupeve dhe pasardhësit e lënë jashtë mund ta vendosin numrin real jashtë intervalit.

⌄

Pse Sllovenia thjesht nuk e publikon numrin?

Regjistrimi i vitit 2002 ishte i fundit që mblodhi të dhëna për përkatësinë etnike. Që nga viti 2011, regjistrimi përdor regjistra administrativë pa ndryshore për etninë, gjuhën amtare apo fenë. Opinioni i Këshillit të Evropës i vitit 2022 shënonte se në atë kohë nuk ishte planifikuar ndonjë anketë për mbledhjen e të dhënave etnike; kjo nuk përjashton ndryshime të politikave në të ardhmen.

⌄

A është e vërtetë se 30.000 shqiptarë jetojnë në Slloveni?

Kjo shifër u referohet 29.905 shtetasve të Kosovës me banim më 1 janar 2025. Është numër sipas shtetësisë, jo sipas etnisë: përjashton shqiptarët me pasaporta të Maqedonisë së Veriut, Shqipërisë, Sllovenisë ose vendeve të tjera, ndërsa përfshin shtetas të Kosovës me identitete të tjera etnike. Formulimet në media nuk mund ta kthejnë një regjistër pasaportash në regjistrim etnik.

⌄

Ku në Slloveni jetojnë shqiptarët?

Tabelat zyrtare të kontrolluara nuk japin hartë aktuale komunale të shqiptarëve etnikë. Tregues historikë të dobishëm janë numrat e gjuhës amtare më 2002 — Ljubljana 1.239, Maribori 918, Kranji 374 dhe Celja 325 — dhe të dhënat rajonale të vendit të parë të banimit më 2021. Savinja dhe Karniola e Sipërme kishin atëherë më shumë banorë me vendbanim të parë në Kosovë se Sllovenia Qendrore. Këto matje dhe data duhet të mbeten të shprehura qartë.

⌄

Kur erdhën shqiptarët për herë të parë në Slloveni?

Kërkimet gjurmojnë ëmbëltorë e akullorebërës sezonalë nga pellgu i Pollogut rreth periudhës së Luftës së Parë Botërore. Ardhjet e mëvonshme përfshinin edhe punësim, studime e familje. Qytetet industriale kishin komunitete shqiptare më të vogla se disa grupe të tjera jugosllave, por puna industriale nuk mungonte nga historitë familjare shqiptare.

⌄

A janë shqiptarët një pakicë e njohur në Slloveni?

Shqiptarët nuk kanë statusin e posaçëm kushtetues që u njihet komuniteteve italiane dhe hungareze, as dispozitën kushtetuese për romët. Ata gëzojnë të drejta të përgjithshme dhe mbrojtje kulturore të përcaktuara me ligj. Gjashtë komunitete nga ish-Jugosllavia kërkuan bashkërisht njohjen në vitin 2003; shqyrtimi i cituar i Këshillit të Evropës shënon se ajo nuk ishte dhënë. Një ligj i posaçëm për të drejtat kulturore u miratua në vitin 2024.

⌄

Çfarë ishin të Fshirët, dhe a ishin shqiptarë mes tyre?

Më 26 shkurt 1992, Sllovenia hoqi nga regjistri i banorëve të përhershëm banorë të ligjshëm që ishin shtetas të republikave të tjera jugosllave. Një rinumërim i ministrisë, i raportuar në vitin 2009, identifikoi 25.671 persona të prekur. Gjykata Kushtetuese e gjeti këtë trajtim antikushtetues, ndërsa Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut konstatoi shkelje në çështjen Kurić dhe të tjerë kundër Sllovenisë në vitin 2012. Mes të prekurve kishte shqiptarë, por burimet zyrtare të shqyrtuara nuk japin një ndarje etnike.

⌄

A mësohet shqipja në shkollat sllovene?

Raporti i cituar i monitorimit nuk gjeti mësim në ose të shqipes si gjuhë pakice brenda sistemit të përgjithshëm arsimor. Një mundësi e dokumentuar është mësimi plotësues i gjuhës amtare për fëmijët me prejardhje migrante: programi 2023/24 u ofronte shkollave pritëse 45 euro për nxënës për hapësirën dhe materialet. Hulumtimet përshkruajnë pengesa për sigurimin e shkollave pritëse në Celje. Kurset dhe mundësitë e qasjes sot duhen verifikuar në nivel lokal.