Nereye yerleştiyseniz yerleşin, bizden birileri yakınınızda.

Yine de Arnavut Amerika'sının bir başkenti varsa, o hâlâ New York.

Metropol bölgesi, Arnavut kökeni bildiren 68.240 kişiye — kabaca her on Arnavut Amerikalıdan üçüne — ev sahipliği yapıyor.

Tarih de ün de Bronx'ta. En büyük sayı ise aslında 9.655 ile Queens'te. Staten Island da sessiz sedasız ülkenin en Arnavut ilçesi haline geldi: 8.651 sakin, yani belediye bölgesi nüfusunun yüzde 1,75'i, Arnavut kökeni bildiriyor.

Ama Arnavut New York'unu en yoğun haliyle görmek için çok daha fazla yakınlaşmak gerekiyor.

Pelham Parkway, Allerton ve Morris Park çevresinde yüzdeler birdenbire sıçrıyor.

Morris Park yüzde 5,85 Arnavut. Allerton'ın Pelham Parkway'in hemen kuzeyindeki bir bölümünde ise sakinlerin yüzde 16,8'i Arnavut kökeni bildiriyor — Amerika Birleşik Devletleri'nde bulduğumuz bütün sayım bölgeleri içindeki en yüksek pay.

Bu ölçekte istatistikler gerçek bir mahalleye benzemeye başlıyor.

New Yorklular kimi zaman Bronx'un Küçük Arnavutluk'undan tek bir mahalleymiş gibi söz eder. Sahada sınırı çizmek daha zor.

Yerleşimin kalbi Pelham Parkway bölgesinden, özellikle de Lydig Avenue çevresinden geçiyor. Arnavut fırınları, pizzacıları ve marketleri, Bronx'un bu kesimini yurt edinmiş Rus, Yahudi ve diğer toplulukların işletmeleri arasında yer alıyor.

Bir de geleneksel olarak Bronx'un Küçük İtalya'sı diye bilinen Arthur Avenue ve Belmont var.

Arnavut hikâyesinin bir başka bölümü orada görünür hale geliyor.

Arnavutlar onlarca yıl boyunca New York'un dört bir yanındaki İtalyan restoranlarında çalıştı. Çoğu işi içeriden öğrendi — yemek pişirerek, servis yaparak, bulaşık yıkayarak ve sonunda kendi restoranlarını işleterek. Bazıları İtalyan adlarını ve menülerini korudu. Bazıları ise buna artık gerek görmedi.

Bugün Çka ka Qëllu, Bronx'un eski İtalyan restoran bölgesinin tam ortasında Arnavut yemekleri sunuyor ve Michelin Rehberi'nde yer alıyor.

Kapının üstündeki tabela, istatistiklerin söyleyemediği bir şeyi söylüyor: bir zamanlar başkasının etnik ekonomisinde iş bulan bir topluluk, artık kendi adını işletmenin üzerine yazmakta giderek daha rahat.

Mujo Rugova bu dönüşümü izledi.

1980'lerde Karadağ'ın Plav kasabasından geldi ve zamanla Avrupa gıda marketleri ile dağıtım üzerine bir iş kurdu. Bronx'un restoran dünyasına dönüp bakarken döngüyü sade bir dille anlattı: Arnavutlar bir zamanlar İtalyan işletmecilerin yanında çalışıyordu; sonra kendileri işletmeci oldular. Arnavutların bir vakitler yaptığı işlerin çoğunu artık daha yeni göçmen gruplar yapıyordu.

Eski bir New York hikâyesi; sadece vitrinlerdeki adlar değişik.

Bronx, Arnavut New York'unun simgesel merkezi olmayı sürdürüyor. Ama topluluk çoktan kuzeye kaymaya başladı.

Birbirini izleyen üç anket döneminde Bronx'un Arnavut kökenli nüfusu 10.317'den 9.546'ya, oradan 8.828'e düştü.

Westchester ise ters yönde hareket etti: 7.878'den 7.917'ye, oradan 8.932'ye.

Rakamlar, pek çok göçmen topluluğun aileler yerleştikçe eninde sonunda yaptığı şeye işaret ediyor: topluluğu bir arada tutan kurumları ve ilişkileri korurken dışa doğru açılmak.

Bu örnekte, o kurumlardan biri istatistiklerden önce taşındı.

Arnavut Katolik cemaati bir zamanlar Bronx'ta Park Avenue üzerindeydi. 1999'da Our Lady of Shkodra yeni kilisesini Westchester'daki Hartsdale'de açtı.

Aileler kuzeye taşınmaya başlayınca Bronx Arnavut olmaktan çıkmadı. Arnavut New York'unun sınırları basitçe genişledi.

New York'ta daha çok Arnavut var. Metro Detroit ise daha Arnavut.

Metropol Detroit genelinde yaklaşık 24.575 Arnavut kökenli insan yaşıyor ve yoğunluk hiçbir yerde Macomb County'deki kadar belirgin değil. Sterling Heights'ta 3.804 sakin — şehrin yüzde 2,85'i — Arnavut kökeni bildiriyor; bu da burayı istatistiksel olarak sağlam bir ölçüte göre Amerika'nın en Arnavut büyükçe şehri yapıyor.

Ama asıl ilginç hikâye, oraya nasıl geldikleri.

2000'deki haritayla bugünkünü karşılaştırın; Arnavut Detroit'in Van Dyke koridoru boyunca kuzeydoğuya ilerleyişini neredeyse canlı canlı izleyebilirsiniz.

Hamtramck 635 Arnavuttan yalnızca 26'ya düştü. Warren 1.053'ten 202'ye geriledi. Detroit şehrinin kendisi de küçüldü.

Aynı dönemde Sterling Heights yüzde 66 büyüdü. Troy ikiye katlanmakla kalmadı. Westland üçe katlanmayı da aştı.

Topluluk yok olmadı. Yer değiştirdi.

Bu hareket, Arnavut Amerika'sının ne kadar yerleşik hale geldiğine dair bir şey söylüyor. İlk göçmenler fabrikaların, uygun fiyatlı konutların ve akrabalarının yakınına yerleşmişti. Aileler ev satın alıp dışa doğru açıldıkça, ağırlık merkezi de onların peşinden banliyölere gitti.

Michigan bir başka açıdan da sıra dışı. Arnavut nüfusu, Arnavutça konuşulan Balkanların her yerinden geliyor: kabaca yarısı doğrudan Arnavutluk'tan; yanı sıra Kuzey Makedonya, Kosova ve Karadağ kökenli hatırı sayılır topluluklar var.

Bronx'ta Arnavutların işlettiği pizzacılar varsa, Detroit'te de Coney Island'lar var.

Şehrin sosisli sandviç lokantaları, akrabaların akrabalarını getirdiği, çalışanların işletmeciye dönüştüğü ve bir işin Amerika'da tutunma zeminine evrildiği o göçmen işlerinden biri oldu. Menü farklı, hikâye tanıdık.

Detroit'e dair bir iddiayı düzeltmekte fayda var. Kimi zaman Avrupa dışındaki en büyük Arnavut topluluğu diye anılıyor. Değil: metropol New York'ta Arnavut kökeni bildiren yaklaşık 68.240 kişi varken Detroit'te bu sayı 24.575.

Zaten Detroit'in öne sürebileceği şey daha ilginç. Amerika'nın büyük metropol bölgeleri arasında Arnavut kimliği hiçbir yerde bu kadar yoğun değil.

Detroit, Arnavut Amerika'sının nereye taşındığını gösteriyorsa, Worcester neyin ayakta kaldığını gösteriyor.

Arnavutlar orada yüzyılı aşkın süredir kurumlar inşa ediyor. Şehrin Arnavut Ortodoks cemaati 1911'de örgütlendi ve Wellington Street'teki kilisesi Korçë'deki St George'un bir kopyası olarak tasarlandı.

Bugün ayinlerinin yaklaşık üçte ikisi İngilizce.

Bu küçük ayrıntı, Arnavut-Amerikan yaşamının bir yüzyılı hakkında nüfus rakamları kadar çok şey söylüyor olabilir. Kilise kaldı. Etrafındaki dil değişti.

Worcester'ın kendisi hâlâ yüzde 1,92 Arnavut; ama Massachusetts artık eski sanayi haritasını izlemiyor. Southbridge gibi yerler sönerken Boston çevresinde, North Shore ve South Shore boyunca daha yeni topluluklar büyüdü. Örneğin Quincy'de Arnavut nüfusu 2000'den bu yana keskin biçimde arttı.

Connecticut ise başka türden bir süreklilik sunuyor.

Arnavutlar Birinci Dünya Savaşı'ndan önce fabrika işi için Waterbury'ye geliyordu. Bir yüzyıl sonra şehirde hâlâ Arnavut kökeni bildiren 2.131 sakin var — 2000'de sayılan 2.174'e dikkat çekici ölçüde yakın.

Yine de yerel halka orada kaç Arnavut yaşadığını sorun, çok farklı bir rakam duyabilirsiniz.

2008'de Waterbury belediye başkanı topluluğu “15.000 civarında” göstermişti. Nüfus sayımı rakamı buna yaklaşmıyordu bile.

Yedi katlık bu fark, bütün bu hikâye boyunca süregelen sorunun bir hatırlatması daha: insanların ait olduklarına inandıkları topluluk, çoğu zaman resmî bir formun görebildiği topluluktan çok daha büyük.

Bir de New Jersey var.

2000'den bu yana Arnavut kökenli nüfusu kabaca yüzde 150 büyüdü; büyük Arnavut eyaletlerinin hepsinden hızlı.

En belirgin kümelenmelerden biri Garfield; burada sakinlerin tahminen yüzde 3,63'ü Arnavut kökeni bildiriyor. Kökenleri de Massachusetts'inkilerden farklı görünüyor: Kuzey Makedonya doğumlular yerel topluluğun özellikle görünür bir bölümünü oluşturuyor.

Bu önemli, çünkü tek bir Arnavut-Amerikan göç hikâyesi yok. Worcester, Arnavutluk'tan Amerika'ya erken göçten doğdu. Detroit ağırlıklı olarak Balkanların birkaç bölgesinden beslendi. New Jersey ise hem Arnavutluk'tan hem de eski Yugoslavya'dan gelen daha geç hareketleri yansıtıyor.

Bazen ün de rakamların gerisinde kalıyor.

Paterson, Arnavut-Amerikan merkezleri listelerinde düzenli olarak yer alıyor. Güncel köken tahmini ise orada yalnızca 94 kişi buluyor.

Topluluklar, klişelerden daha hızlı hareket ediyor.

Büyük merkezlerin ötesinde Arnavut Amerika'sı daha da dağınıklaşıyor.

Chicago metropol bölgesinde yaklaşık 14.515 Arnavut kökenli insan yaşıyor; kökler özellikle Kuzey Makedonya'dan gelen topluluklarda güçlü. Bugün 17.470 kişiye ev sahipliği yapan Florida, ülkenin en büyük Arnavut eyaletlerinden biri haline geldi. Ohio'daki Rocky River'da ise Arnavutlar nüfusun yaklaşık yüzde 3'ünü oluşturuyor.

Aynı zamanda, bir zamanlar tanınır Arnavut toplulukları olan bazı yerler neredeyse boşaldı.

Bridgeport 386'dan 79'a düştü. Ansonia 208'den 32'ye. Boise 275'ten 51'e. Kaliforniya'daki El Cajon ise 208'den yalnızca 5'e.

Tek tek bakıldığında bu rakamlar çöküş gibi görünüyor.

Değiller.

Arnavut Amerika'sı 2000'den bu yana kabaca ikiye katlanırken, önceki kuşağın yaşadığı yerlerin çoğundan kayboldu. Aileler şehirlerden banliyölere, eski sanayi kasabalarından daha yeni ekonomik merkezlere ve ilk dairelerinden, büyükanne ve büyükbabalarının Arnavutlarla asla bağdaştırmayacağı mahallelere taşındı.

Nüfus büyüdü. Altındaki harita değişti.

Gjon Mili 1904'te Korçë'de doğdu, Romanya'da büyüdü ve MIT'te elektrik mühendisliği okumak için Amerika'ya geldi. 1937'de stroboskopik ışığı geliştiren Harold Edgerton ile tanıştı ve LIFE için hareketi saniyenin yüz binde birinde fotoğraflamaya başladı. Picasso'yu havaya kalem fenerle çizim yaparken fotoğrafladı. Billie Holiday'i, kendi ev sahipliğini yaptığı gece geç saatlerdeki caz seanslarında fotoğrafladı. New York'taki stüdyosunun levhasında şu yazıyordu: BÜTÜN DÜNYA BİR FOTOĞRAF MAKİNESİDİR. LÜTFEN GÜLER YÜZLÜ OLUN. Strobun ona ne kazandırdığına dair kendi özeti, bir Arnavut-Amerikalının kendi işi hakkında söylediği en güzel cümledir: “Zaman gerçekten durdurulabiliyordu. Ani ve şiddetli harekete rağmen doku korunabiliyordu.”

Ayrıca 1944'te Warner Bros. için, Lester Young'ın yer aldığı dokuz dakikalık caz kısa filmi Jammin' the Blues'u yönetti — film Akademi Ödülü'ne aday gösterildi ve 1995'te Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Film Sicili'nde korunmak üzere seçildi. Korçëli bir çocuk, Kongre Kütüphanesi'nin koruduğu bir film yaptı. Hiçbir yerde serbest lisanslı bir fotoğrafı yok; onu gözünüzde canlandırmanın tek yolu, Arnavutluk'un 2008'de Arnavut-Amerikalıları onurlandıran bir seride, John Belushi'nin yanında çıkardığı pul.

Topluluğun siyasi tarihinde kimsenin yapmadığı bir düzeltme var. Mark Gjonaj, New York eyaletinde seçilen ilk Arnavut-Amerikalıydı ve New York Belediye Meclisi'ne giren ilk isimdi. Ama Amerika'daki ilk kişi değildi. 1903'te Pogradec'te doğan, Wisconsin'in Fairchild kasabasında yaşayan bir mutfak malzemeleri satıcısı ve lokanta sahibi olan Louis V. Mato, 1963'ten 1971'e kadar Wisconsin Eyalet Meclisi'nde oturdu — dört dönem, Albany'den yarım yüzyıl önce, ve kimse onu hatırlamıyor.

Hepsinin en güzel yayı ise bir yargıca ait. Emin Toro 1974'te Tiran'da doğdu. Arnavutluk'ta bir yetimhanede misyon çalışması yapan Floridalı bir rahibin tercümana ihtiyacı vardı; seçilen kişi Toro oldu ve rahip onu üniversite için Amerika'ya götürdü. Palm Beach Atlantic'te okudu, ardından North Carolina'da hukuk fakültesine gitti, sonra DC Temyiz Dairesi'nde bir yargıcın, sonra da Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi Yargıcı Clarence Thomas'ın kâtipliğini yaptı. 1 Ağustos 2019'da Senato, onun Amerika Birleşik Devletleri Vergi Mahkemesi'ne on beş yıllık bir görev süresiyle atanmasını sesli oylamayla onayladı.

Arnavut Amerikası iki saate göre işliyor.

Biri 1890'larda, Korçë'den ve Balkanlar'ın başka yerlerinden New England'ın dokuma tezgâhlarına ve fabrikalarına giden göçmenlerle başlıyor.

Öteki neredeyse beş yüzyıl önce başlıyor.

Arbëreshëler, Osmanlı'nın Balkanlar'a yayılması sırasında ve sonrasında Güney İtalya'ya geçen Arnavutların torunları. Orada köyler kurdular, Arnavutçanın kimi biçimlerini korudular ve yüzyıllar boyunca ayrı topluluklar olarak kaldılar.

Sonra onların torunlarından bazıları Atlantik'i bir kez daha aştı.

Ne var ki Arbëreshë göçmenler İtalya'dan Amerika Birleşik Devletleri'ne geldiğinde, Amerika çoğunlukla İtalyanları gördü. İtalyan pasaportu ve soyadı taşıyorlardı, İtalyan kasabalarından geliyorlardı ve genellikle diğer İtalyan göçmenlerle birlikte Katolik cemaatlerine katılıyorlardı.

Arnavut hikâyelerini gözden kaçırmak çok daha kolaydı.

Joseph DioGuardi bunun belki de en net örneği.

Babası, ilk göçten sonra yüzyıllarca bir Arnavut dilinin yaşadığı, Campania tepelerindeki küçük Arbëreshë köyü Greci'den geliyordu.

DioGuardi Amerika Birleşik Devletleri'nde doğdu, New York'tan Cumhuriyetçi olarak Kongre'ye girdi ve zamanla Washington'da Kosova ile Arnavut davalarının en ısrarlı savunucularından biri oldu.

O kimliğin kat ettiği yolda dikkat çekici bir şey var.

Ataları, Arnavutluk modern bir devlet olarak var olmadan yüzyıllar önce Arnavut dünyasından ayrılıp İtalya'ya gitti. Torunları ise sonunda Amerika Birleşik Devletleri Kongresi'ne girip Balkanlar'daki Arnavutları savundu.

Bağ bir kuşak daha sürdü. DioGuardi'nin kızı, şarkı sözü yazarı ve televizyoncu Kara DioGuardi de ailesini Arbëreshë topluluğuna dayandırıyor.

DioGuardiler de tek örnek değil.

Romancı Tom Perrotta, bir zamanlar Arnavut-İtalyan diye tanımladığı Arbëreshë bir annenin yanında büyüdü. Bu ayrımın İtalyanlar arasında bile önem taşıdığını hatırlıyordu: kendi deyişiyle bu, annesini “ikinci sınıf bir İtalyan” yapıyordu.

Yazar ve müzik eleştirmeni Nick Tosches ise ailesini Casalvecchio di Puglia'nın Arbëreshë topluluğuna dayandırıyordu.

Onların hikâyeleri, Arnavut Amerikası'nın nüfus sayımı tablolarının bulmasının özellikle güç olduğu bir bölümünü açığa çıkarıyor.

Bir Arbëreshë Amerikalının İtalyan soyadı, İtalya doğumlu bir büyükanne ya da büyükbabası ve Güney İtalya'da kuşaklar süren bir Katolik aile geçmişi olabilir. Yalnızca doğum yerini veya yakın soyu sorarsanız, Arnavut bağlantısı tümüyle ortadan kaybolabilir.

Oysa bu bağ, Amerika'ya varmadan önce yüzyıllarca yaşadı.

Bu, zaman çizelgesini değiştiriyor.

Arnavut Amerikası'nın bilinen hikâyesi, on dokuzuncu yüzyılın sonunda Boston'a varan Korçëli erkeklerle başlar. Ama başka bir Arnavut göçü çoktan Balkanlar'dan İtalya'ya gitmiş, orada yüzlerce yıl beklemiş ve sonra bir İtalyan adıyla Atlantik'i geçmişti.

Arnavut Amerikası, göçmenlik kayıtlarının gösterdiğinden daha eski.

Ferid Murad'ın Arnavut-Amerikan hikâyesi, başlangıçta ailesine ait olmayan bir adla başlıyor.

Babası Ellis Island'a Ağustos 1913'te ayak bastı. Bir yıldan az örgün eğitim görmüş, çobanlık yapmış, Balkanlar'ı şekerleme satarak dolaşmış ve bir şekilde yol boyunca yedi dil öğrenmiş etnik bir Arnavuttu.

Murad'ın sonradan anlattığına göre, göçmenlik bürosunda bir memur babasının adını sordu ve ardından Amerika'nın ona ne diyeceğine kendiliğinden karar verdi:

“Memur onun John Murad olduğunu ilan etti ve evraklarını mühürledi.”

Ad öyle kaldı.

Ferid, Indiana'nın Whiting kasabasında, ailesinin işlettiği 28 kişilik lokantanın arkasındaki dört odada büyüdü. Çocukken müşterilerin hesabını, onlar kasaya varmadan kafadan toplardı.

1998'de, nitrik oksidin kalp-damar sisteminde bir sinyal molekülü olduğunu ortaya koyan çalışmasıyla Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nü paylaştı.

O seksen beş yılın içinde neredeyse fazla derli toplu bir göçmen hikâyesi saklı: Ellis Island'daki bir memur Arnavut bir göçmene Amerikan adı veriyor ve oğlu yıllar sonra o adı Stockholm'e taşıyor.

Ama Arnavut-Amerikan başarısı her zaman Arnavutluk'tan gelen bir gemiden inen biriyle başlamadı.

William G. Gregory 1957'de New York eyaletinin Lockport kentinde doğdu. Önce Hava Kuvvetleri pilotu, sonra test pilotu, sonra da astronot oldu.

Mart 1995'te STS-67 görevi için uzay mekiği Endeavour'ın pilot koltuğuna oturdu. Görev on altı gün on beş saat sürdü — Endeavour'ın yaptığı en uzun uçuş.

Arnavut bağlantısını gözden kaçırmak kolay. Gregory, New York eyaletindeki ilk Arnavut Ortodoks kilisesi olan St Elia'da vaftiz edilmişti.

Bronx'ta ya da Manhattan'da değil, New York eyaletinin kuzeyindeki küçük bir Arnavut cemaatinde.

Ünlü Arnavutlar listelerinin yanıltıcı olabilmesinin bir nedeni de bu. İkinci ya da üçüncü kuşağa gelindiğinde bağlantı artık bir soyadında, doğum yerinde ya da özgeçmişte görünmeyebiliyor. Bazen ailenin izini bir kiliseye kadar sürmek gerekiyor.

Mira Murati'nin Amerika'ya giden yolu çok daha yeni bir Arnavutluk'a ait.

1988'de Vlorë'de doğdu, on altı yaşında bursla Arnavutluk'tan ayrıldı ve ardından Dartmouth'ta mühendislik okudu. OpenAI'ye katılmadan önce Tesla'nın Model X'i üzerinde çalıştı; OpenAI'de zamanla teknolojiden sorumlu genel müdür ve Kasım 2023'te kısa bir süre için geçici icra kurulu başkanı oldu.

Sonra kendi işini kurmak için ayrıldı.

Murati 2025'te Thinking Machines Lab'i kurdu. İlk yatırım turunda 12 milyar dolarlık değerleme üzerinden 2 milyar dolar topladı — hayatının henüz başındaki bir şirket için olağanüstü bir rakam.

Yatırımcılardan biri de Arnavutluk'un kendisiydi.

Arnavutluk hükümeti 10 milyon dolar taahhüt etti; yatırımı yapabilmek için devlet bütçesinde değişikliğe bile gitti.

Bu ayrıntı hikâyeyi neredeyse başladığı yere getiriyor. Arnavut Amerikalıların önceki kuşakları maaşlarını ve havalelerini memlekete gönderirdi. Vatra'nın fabrika işçileri Arnavutluk'un finansmanına omuz vermişti. Bir asır sonra Arnavutluk, ülkeden gençken ayrılmış bir Arnavutun kurduğu şirkete kamu parası yatırıyordu.

Diaspora ile anavatan arasındaki ilişki artık tek yönlü işlemiyor.

Bir de neredeyse herkesin bildiği isimler var.

John ve Jim Belushi için bazen belli belirsiz “Arnavut kökenli” denir. Bağ bundan çok daha yakındı.

Babaları Korçë bölgesindeki Qytezë'den geldi ve Chicago'ya yerleşip North Avenue'da bir lokanta işletti. Anneleri ise Ohio'da, yine Korçë bölgesinden gelen Arnavut göçmenlerin çocuğu olarak doğdu.

Kardeşler aynı anda hem Amerikalı hem Arnavut olarak büyüdü.

Arnavutluk cumhurbaşkanı 2008'de Tiran'da Jim Belushi'ye nişan verdiğinde, Belushi bu kimliği tek cümleyle anlattı:

“Amerika'da doğdum ve büyüdüm, ama genlerim Arnavut.”

Bu, diaspora kimliğinin akademik bir tanımı değil.

Ama belki daha tanıdık olanı.

Bir de Nexhmie Zaimi var.

Nobel ödüllülerin, astronotların ya da Hollywood yıldızlarının yanına tam oturmuyor — belki de hikâyesini daha ilginç kılan bu.

1917'de Libohovë'de doğan Zaimi, Arnavutluk'ta Amerikalı Presbiteryen misyonerlerin yürüttüğü bir ortaöğretim okuluna giden ilk altı kızdan biriydi.

Zamanla Amerika Birleşik Devletleri'ne geldi ve yazar ile dış haber muhabiri oldu; hem uyruğunun hem de cinsiyetinin onu istisna kıldığı bir mesleğe girdi.

Yolculuğu, bu tarihte tekrar tekrar karşımıza çıkan iki dünyayı da birbirine bağlıyor: Arnavutluk'a öğretmen ve misyoner olarak gelen Amerikalılar ve sonradan bu bağları Amerika'ya geri taşıyan Arnavutlar.

Zaimi'nin adı bugün Mili'ninki, Murad'ınki ya da Belushi'ninki kadar tanıdık değil.

Bu onu hikâyenin kıyısına itmiyor.

Arnavut-Amerikan tarihinin ne kadar büyük bir bölümünün hâlâ hatırlanmayı beklediğini gösteriyor.

Eylül 1991'de Amerika Birleşik Devletleri, Jamaika'yı 1–0 yendi ve tek golü, Karadağ dağlarında Gusinje'nin yukarısındaki Vusanje köyünde doğmuş bir adam attı. Sadri Gjonbalaj çocukken Brooklyn'e taşındı, North Carolina State'te oynadı ve ABD milli takımının formasını beş kez giydi.

1891'de Calabria'daki bir Arbëresh köyünde doğan ve on iki yaşında Brooklyn'e getirilen Andy Varipapa, dünyanın en ünlü gösteri bowlingcisi oldu; iki oyuna yayılan ve toplamı tam 300 eden bir bitiriş hâlâ Varipapa 300 diye anılıyor.

Amerika'daki Arnavutlar hakkındaki hiçbir sayfa bu paragraf olmadan dürüst sayılmaz. Taken (2008) 25 milyon dolara mal oldu, dünya genelinde 226,8 milyon dolar hasılat yaptı ve Arnavutları Amerikan muhayyilesine kazımakta bir asırlık göçten daha etkili oldu. Liam Neeson 2015'te Run All Night'ta yine Arnavutların tehdidi altındaydı. 2019'da Arnavutluk hükümeti “Be Taken by Albania” adlı bir turizm reklamı çekti ve onu ülkeyi görmeye davet etti.

Klişenin arkasında gerçek tek bir dava duruyor. İkinci Daire'nin 2009'da karara bağladığı United States v. Ivezaj, Rudaj Örgütü'nü “New York City ve Westchester County merkezli, şiddete başvuran bir Arnavut haraç örgütü” olarak tanımlıyor; örgüt Astoria'daki kumar kulüplerini Lucchese ailesinden almıştı. Altı kişi temyize gitti; mahkûmiyetler onandı. Altı temyiz başvurucusundan ikisi İtalyan-Amerikalıydı, mağdurlar Yunandı ve söz konusu mülk yasa dışı kumardı.

“Amerika'daki Arnavut mafyası”nın belgelenmiş çekirdeği bundan ibaret. Arnavut-Amerikalılara dair bir Amerikan suç istatistiği yok, çünkü hiçbir Amerikan veri setinde bunun için bir alan hiç olmadı — buradaki bütün diğer sayıların içinden geçen aynı boşluk, bu kez tesadüfen topluluğun lehine işleyen bir biçimde karşımıza çıkıyor.